Revitalization of Endangered Language and Culture of the Ahoms: The Background, Problems and Prospects ණ...Chao Medini Mohan Gogoi, Cheraidoi

                    The Tai Ahoms are one of the westernmost Tai ethnic groups whose language belongs to the Southwest group of the Tai branch of the Tai-Kadai language family. According to the written evidence found in the historical chronicles,the Tai Ahoms,under the leadership of the king Chao Lung Duo Kwa Faa, entered into Muong Dun Sun Khan from the great Tai Kingdom Muong Mao in 1228 AD and made the glorious history of reigning continuously for almost six hundred years.
                      The Ahoms have a very rich treasure of their literary, linguistic, religious,and cultural heritage,in spite of having this enormous heritage,due to unavailable breakdown of political scenario, cultural and religious switching gradually led it's heritage towards the verge of extinction.
               At present very few people are remaining who know their classical Tai Ahom language to some extent,and know their original cultural and religious principles perfectly.In the other words,all aspects of the Tai Ahom language, cultural and religion are critically endangered at present.
               ln this paper,an endeavor would be made to examine the background reasons of Tai Ahoms linguistic and cultural decay,and the efforts of the Ahom people to revitalize their language and culture,and their problems and prospects.

               Background :  The term Tai denotes a race of Tai-Kadai speaking people (consisting of more than 93 enthic groups) of Mongoloid origin who live in the large tracts of China and Southwest Asia.The maximum area in which the Tai-Kadai languages are spoken stretches from southern China (chiefly Guanxi,Guizhou,and Yunnan)to Thailand,Laos,and the northern part of Malay Peninsula,and to the northern sections of Myanmar and Upper Assam in India1.One of them is the Tai Ahoms, whose language belongs to the Southwest group of the Tai Ahom is in Muong Dun Sun Khanm,the present day Assam,situafed in the north-eastern part of India.
                      According to historical records,the Tai-Ahoms came from Muong Mao (Yunnan Province in the present-day China) in the year 1211 and reached Assam in 1228 AD2. The Tai Ahoms have their glorious history of reigning continuously for almost 600 years before the final subjugation of their country in the Indian subcontinent.
                         Many present day scholars and historians opine differently regarding the etymology of the name Assam.But, looking into the primary and genuine written resources, many modern researchers, including this researcher,fell that this land was
not know as Assam before the arrival of the Tai speaking Ahom language,we will find the use of the literal meaning Muong Pa Kan Ban Tuk Nuk Non Nam instead of the word Assam3. In the history it is written that king Suo Kaa Faa descended from Muong Mao with his 9000 followers 14 or 15 years before entering into the Brahmaputra valley in 1228 AD. In the long period of 600 years reigns,the culture of the Ahom people was intermingled with the cultures of the indigenous Tibeto - Buman Moran, Borahi etc.people,and later in the pre and post - British period it was overpowered by the cultural and religious principles of the Hindu Aryans.
             Though they had their own distinct literary, linguistic, cultural,and religious heritage which was prevalent during the reign of the Ahom kings were gradually replaced by the Assamese language and cultural,and excluding the three priestly clans,most of the Ahom people were converted to Hinduism.'The language today is used chiefly for liturgical purpose.It retains cultural significance and is used for religious chants and to read literature'4. Though,there are different socio - cultural and political factors responsible for this change, yet it seems that the Arabization of the Ahoms was one of the major reason behind their inclination or proclivity towards the Assamese language and cultural.
              a living society,the process of linguistic and cultural shifting occurs very slowly so that people can rarely recognize it. lt happened in the case of the Ahoms.In the process of socio-cultural assimilation,the Ahoms enriched their competenc in Assamese language and most of them accepted Assamese culture,and were converted to Hinduism.But,in turn, unknowingly they had to sacrifice almost all the aspects of their own enormous ethnic heritage.
                   Though most of the Ahoms gradual negligence on their own enthic language and cultural for a long period resulted in the loss of the spoken form of their tonal language,and led their cultural heritage to an endangered state,yet there were few people who dedicated themselves for the revitalization of their long abandoned language and cultural.At present also there are so such people,but the numbers are relatively few.
                    Historical evidence reveals that the Ahom king Gaurinath Shingah, having seen the gradual decreasing linguistic competenc of his people,sent a team of Ahom pundits to Muong Mao to develop their linguistic skills and cultural-historical knowledge with an aim of developing their literary and cultural heritage afterwards.The compilation of Lik Om Ruu Lung, popularly known as Bor Amra - written by Tengai Mohung - and Lik Om Ruu Lot li popularly known as Loti Amra - written by Ramakanta Boruah -,and the Buddha Jataka stories Ne Mi Mang Phura, Alika Phura etc.can be considered as a result of this endeavour.
                 Then,the later period was not favourable for the literary development.The Muwamoriya revolt,the war with Burmese,and then British rule continuously created havoc and altered the environment forever.However ,the Mo-Lungs of the priestly clan of the Ahoms did not stop their endeavour for revitalizing their own language and cultural.In this period, many Ahom manuscript were re - copied by the Mo Lungs with the aim of preservation of their literary heritage to the future generations.Out of them,the most noteworthy mo lung was Mo Kham Phu Ke, who wrote a historical manuscript, entitled,Ku Muong Ku Wan, which reflects the socio-political events of that period.Another noteworthy mo lung was Ratan Bahtoliya Phukon,who has started a Tai school and wrote several manuscripts in Ahom language,out of the which the manuscript "Lik Son Kham"5 is worth for mentioning in this context.
              The importance and essentially of dictionary and grammar in language revitalization cannot be denied.In the last decade of the 19th century and in the early part of 20th century, under the guidance of the American Baptist Missionaries an attempt had been done for revitalization of Ahom language.The fruit of this endeavour resulted in ahom-english-assamese dictionary in 1920,and the English translation of Ahom Buronji in 1930.
                    Simultaneously,"On July 18,in 1894 AD, Charles Lyall,the 'time has come for q sustained and systematic endeavour to arrest the process of destruction of such historical manuscript are still survived in the province".His views were endorsed by Edward Gait,the then census commissioner of India,who was at that time compiling materials for his work,which prompted him to submit a "Report of the process of historical research"in Assam, which was was published in 1897.
                 Both gait and Lyall felt the necessary of establishing a separate department for pure historical studies in the province of Assam, which had no university.John Richard Cunningham,the director of public instruction of Assam submitted a formal proposal, which was accepted by the governor of Assam.Thus the Department of Historical and Antiquarian studies (DHAS) was established in 1928 in Assam6. 'Though this institute was made for studying pure history,yet it produced two important books (Ahom Primer by Ghanakanta Boruah in 1935 and Ahom lexicons by B Boruah and N.N Deodhai Phukan in 1994) which,to some extent,played and important role in the linguistic revitalization of the ahoms, although these two have lots of shortcomings.
              ln the post British period when Assam was included as a part of Indian subcontinent,the central Tai principal-cum-Tai language teacher of this academy was Sai Long Let Gohain.Our respected Mo Lung Jonathan Chain Phukon,Mo Lung Puspa Mohan,Mo Lung Shiva Mohan etc.were the students of the first batch of that academy.7 After teaching Tai language for one year.Sai Khong Let Gohain could not continue his job for financial reason and returned to his native village.Then,Mo Lung Shiba Mohan and Mo Lung Jonathan Phukan took the charge of the principal and vice-principal respectively.Mo Lung Jonaram Philanthropy is the one of most respected Mo Lungs who dedicated his life for the development of Tai Ahom language.Culture and religion.He wrote many books , articles on ahom language for revitalizing our long abandoned heritage.
                  In 1973, a Tai language wing was established under the Department of Assamese in Dibrugarh University.From 1974 to 1991 the University offered one year Tai language Diploma course to the students.And from 1992 it was upgraded to an integrated two year Tai language diploma course.The whole wing has been run by appointing two research assistant from Tai speaking group on contractual basic. In 2010, a Three month certificate course on spoken Tai languages was introduced and in the same year,the tai language wing was upgraded to the centre for students in Language.From the time of introduction of tai language in 1974,the Dibrugarh University has been producing it's tai language diploma in almost every year.
Another two noteworthy Tai language teaching institutes are the institute of Tai studies & Research (ITSAR) established in 2001,Moranhat,and the Purnakanta Buragohain institute of Tai and Southwest Asian languages, established 2011, situated in Bhetapara in Guwahati.ITSAR is an affiliate autonomous institute under Dibrugarh university and offers a one year Tai language diploma course and a three month certificate course in spoken Tai affiliated to D.U, Where the P.K Buragohain institute is a totally autonomous institute and offers a foundation course in Tai language of nine months duration of their own.Moreover,the institute of Tai studies & Research is a purely academic institute dedicated to promoting knowledge about various Tai people in the world.
                Other then these institutionalised endeavors,the individual contributions of the Ahom scholars and mo lung are also noteworthy.Some of the Ahom scholars and pundits who has their noteworthy contributions towards the linguistics and cultural revitalization process of Tai Whom are - Late Tengai Mohan,Late Sikiri Logan,Late Ramakanta Molai Ghoriya Boruah,Late Lepeshwar Hatiboruah,Late Pancharam Philanthropy,Late Gudam Phukan,Late Ratan Bahtoliya Phukan,Late Ramakanta Boruah,Late Gandheshwar Deodhai,Late Mo Lung Nanda Nath Deodhai Phukan,Late Mailing Dambaru Deodhai Phukon, Late Mo Lung Tileshwar Mohan,Mo Lung Bimai Borpatra Gohain,Mo Lung Baparam Hatiboruah,Mo Lung Harbeshwar Hatiboruah,Ghana Kanta Boruah,Dr.J.N.Phukon,Ye Hom Buragohain , Dr.Nomal Gogoi,Dr.Puspa Gogoi,Dr.B.K.Boruah, Dr.Girin Phukon,Chao Nagen Hazarika, Mo Lung Rajen Boruah,Mo Lung Cabin Buragohain,Mo Lung Nagen Borgohain, Mo Lung Purandar Konwar, Dibya Chetia, Phanldhar Phukon, Jnyana Nanda Changbun Phukon, Nang Tilu Hatiboruah, Nang Hemalata Borghain , Nang Debajyoti Phukon, Babul Phukon, Medini Madhav Mohan, Late Gopal Borgohain, Mo Lung Bishwa Changbun Phukon, Late Binanda Mohan, Late Nakul Mohan, Bhadreshwar Deodhai Phukon, Laxman Boruah, Karuna Changbun Boruah, Dina Changbun Boruah, Moni Deodhai Boruah, Bani Deodhai Boruah, Nripen Mohan,Dipen Hatiboruah,Kamal Chandra Mohan, Pabitra Mohan Phukon, Horen Mohan Phukon, Dhamen Phukon, Chao Naben Mohan, Anupom Gogoi,Manchu Charmua,Phani Gogoi,Sidhi Charingia, Manik Charingia,Jayguru Ligira, Nandeshwar Phukon,Dulen Phukon,Medini Mohan Gogoi,Rana Mohan, and few more. The contributions of Mahendra Shyam Fa Lung,Sai Khong Let Gohain,Ai Miya Khang Gohain, Nabin Shyam Falung, Rajat Namsom, Ngi Pe Thon Gohain,Am Son Gohain,Ganesh Lozon,etc.from the Tai-speaking groups of Northeast India,and foreign schoolars Dr.B.J Terwil,Dr.Stephen Money etc.are also worth for mentioning in this context.
              Besides these, however, Ahom unions such as all Assam Ahom Sabha,ATASU,TAIPA etc.are currently working in the political ground, whereas Mohan Deodhai Bailing Sanmilon, Tai Ahom development council, Ban Ok Lik Muong Tai etc.are giving a platform for nourishing and developing Tai Ahoms' linguistic and culture heritage.
                 With the advent of information technology, it becomes possible to change the traditional teaching-learing environment.By using the platform of Facebook, created by Mark Zuckrberg,some young Ahom scholars and learners are trying to spread the boundary of learning Tai Ahom Language and Culture.Out of which the most noteworthy and activate group for language teaching is Ahom scholar Medini Mohan Gogoi's group Tai Ahom words (Dectionary).Other Facebook groups which trying to spread the information of Ahom language and culture are universal Tai Ahom association,Tai Ahom Ami, Tai Ahom Jagaran Mancha,We the Mighty Ahoms, etc.But,the administrators of these groups are young learners, hence,new learners,who has little or no knowledge on Tai language and culture are advised to accept the available data with caution to minimize the error in learning.However,two active societies,STAR and Doi Paat Kai were born through Facebook who are currently contributing a lot for the revitalization of Ahom language and culture.
           Problems: The revitalization process of long abandoned Ahom language and culture by the ahoms is in fact an emotional decision.Starting from the middle period of ahom reigns, excluding the three priestly clans, most of the Ahoms were gradually converted to Hinduism,become multilingual but they lost competence in their own mother tongue, adopted Aryan culture,and from their mind and heart they become totally Hindu.They started seeking recognition as Kshatriyas amongst the Hindus.But, contray to their expectation,when they did not get such recognition (because, normally the converted people get the lowest rank in every religious hierarchy.), they tried to revitalize their long abandoned heritage.In this process, they started working too fast to recognize the possible errors.8 lt is a human characteristics that no people can recognize his own mistake as soon as he committed it .Hence, it is essential for every work to be peer reviewed.
                 Let us now see how the foreign scholars express their opinion regarding the errors made by the Ahom. Dr.B.J Terwiel,a professor of Thai and Lao language in Hamburg university, rightly pointed out this fact―
"During the last one hundred and fifty years our knowledge of the contents of documents in the Ahom language has not advance much.Recently,it has been argued that this lack of progress is not primarily caused by a lack research tools, such as such as sources describing Ahom script,the structure of the language or dictionaries,but almost paradoxical,by publications on this topic which may have hundred the satisfactory decipherment of Ahom.During the late 1890s it was decided to include a treatment of Ahom in one of the monumental Linguistics survey of India and, according, certain samples of the language were solicited.The person who was asked to supply this basic material,a G.C. Boruah,knew the Ahom script quiet well,but apparently he was still unable to understand any of the many Ahom documents around him.Instead of admitting that he was not capable of handling the allotted task,he deliberately concocted some samples of his own accord, apparently assisted in his task by the incentive use of some word lists,the grammar of the Assamese languages and a lively imagination.The principles of the Ahom language,as published in the linguistics survey,in the Zeitschrift dear Deutschen Morgenlandischen Gesellschaft and in the introduction to the Ahom-Assamese-English dictionary,are largely based upon an analysis of these fanciful,if not outright decetiful, samples."9
                   "In 1930 there appeared in book-form the translation of a major Ahom text entitled Ahom Buronji.The translator was the same Golap Chandra Boruah who,some thirty years earlier,had been unable to furnish the translation of a genuine Ahom text .... since only Ahom pundits could read Ahom script and because they were generally unable to decipher English,it was not until more than fifty years later that a beginning was made on a critical appraisal of whom buronji (by professor Prasert Na Niagara)....There can be no doubt that Praset's translation is close to what the ahom document intended and and that Barua's effort hardly warrants begin called a translation."10
     Prof. Terwiel again wrote -"The unwary who wishes to make a tentative word by word translation of an Ahom text will find that available dictionaries will not be helpful.The first Ahom Assamese English dictionary appeared in 1920.lts compiler was non other than Golap Chandra Boruah,whose proficiency in ahom was at best questionable."11 here,Prof.Tenwiel brilliantly expresses how the misinformation was being projected by hands of an aspiring but incompletent job seeker.
    #From the description of Prof. Terwiel on G.C Boring we can find out the problem of studying or translating Ahom document properly lives in the unavailability of up to date and well researched dictionary and grammar,luck of language teaching material for the beginner, intermediate,and advance level students.
         ln the 14th year Dr. Lila Gogoi Memorial lecture,Dr. Bhimkanta Boruah, Professor Emeritus,Dibrugarh university.said about the Tai entnic groups of North East India in his lecture that he has seen in his entire academic life that the Tai people who can speak Tai language cannot read Tai script,and those who can read It script cannot speak Tai language."This is in fact a major problem indicated by professor Boruah.
             Another problem was rightly mentioned by Prof. B.J. Terwlel years before.That is the creation of pseudo Ahom structures. When he first came to Assam for his research purpose on Ahoms,he was supposed to see the use of Assamese grammatical structures in the Ahom sentences uttered by the Ahom revivalists.
             "The fact that when, during the subsequent interview,the priest mentioned some of the ingredients,he arranged the Ahom words in Assamese fashion,for example,'there ducks'eggs' were designated as 'sam khai pit', whereas any Ahom speaker or person familiar with Ahom ritual texts would have said khai pit sam bai,or khai pit sam luk."12
           "A few examples should suffice to show that the religious chants used in Chaklong are no more than a series of Ahom sounding words strung together by people who have no idea about Tai Grammar and who has simply used dictionaries in an attempt at word for word translation. On p.81 of Gogoi's description (1976) we came across the sentence khung lu mao cao kao di khap ao jao, which is translated as"l respectfully accept your order",The most probable dictionary equivalents of these words are: khrueang lu 'offering; ma chao 'priest; kao 'l; di di 'very good;sia 'a suffix; hap 'to accept; ao to take; and jao 'frinished; These words can all be found in Ahom Lexicons (Boruah and Pukaon 1964). To any Tai speakr, however,it is gibberish."13
      #In general all Tai language are tonai.Having been a member of the Tai Kadai language family,Ahom also highlights itself that it was once a tonal language at least before the loss of its spoken form.Now, nobody knows what the tones of classical Ahom language were.In this situation,how can a teacher teach the tones of ahom to the beginners!
          #Non-employability is one of the major problems for the Tai ahom learns.After spending two or years in the name of studying,the students have to remain jobless.Hiteshwar Saikia,the ex-prime minister of Assam,had created 300 posts of Tai language teachers for primary schools.Out of these 300 posts 200 teachers were appointed but the remaining 100 posts are not yet opened for same unknown reasons. In this situation, students who learn the beginners 'level course do not want go for the next level.
         #Lack of well equipped and well trained teacher is also can be considered as another major problem.
         #Lack of well translated and high quality material is also another problem for up gradation of course content/syllabus or staring a new course.
         #Lack of well trained person for reaching Ahom culture.

 Prospects :
              Though the spoken from ahom language has been lost, culture is endangered,yet there are many scope and prospects for studying ahom language and culture.
              ln the first place, Ahom language was remained completely isolated from other Tai groups for several hundred years.Hence,it cannot be denied that the language displays certain archaic features,and the knowledge of ahom language can help a research to understand the words of other Tai languages whose meaning has been changed in due course of time. For example, Baan means house in standard Thai,whereas Baan means village in Ahom.It shows the old and original meaning of the word Baan remains in Ahom.
                   Secondly, Ahom is free Khmer,and pail loan words unlike the Thai language.The study of Ahom language can help to identify the proto type of Ahom language.
               Thirdly,the study of Ahom language may help in the reconstruction of 'Proto-Tai' language to some extent.
                Fourthly,Ahoms were ancestor worshipper,and the followers of animistic beliefs.A comparative study of Ahom culture followers of animistic beliefs.A comparative study of ahom culture Will be value for a deeper understanding if Tai culture in general.A comparative research on ahom cultural may revel some old tradition, custom and belief of Tai people.
            Fifthly, According to Prof.Bhimkanta Boruah,the Tai language, including Ahom,can be the link language for Southwest Asia for business purpose.Just we have to develop it to that extent.
               Sixthly,the spreading of the use of the Ahom language can economically benefit a person who knows to some extent and knows to type Ahom fonts in computer. Through this knowledge he can either work as a Ahom proof reader or a DTP operator. Though, by doing so, in the present scenario, one cannot earn his living, but he may think it as a part time earning.
                 Seventhly,if anybody learns ahom culture,and can teach ahom music/ahom dance.He may also earn some amount of money by working as a music/dance teacher.But,to be a complete professional,he must have to improve is skills and knowledge.
               Eightly,after learning ahom language and ahom culture properly, one can also develop Tai music videos,mp3,etc,and published books, charts etc., or can make sculptures for this economic benefit.
             Conclusion : From the above study,it can be realised that Ahom language and culture is worth for studying in the higher academic level.The study and research on Ahom language and culture can open a door for the comparative and contrastive research with the other Tai language and cultures of Southwest Asia.Or it can be also used for economic benefit by those who do not go for academic purpose.
               Though there are many problems,yet there are a lot of prospects.If the Ahom people really want to revitalize their own ethnic language and culture properly and perfectly,then they must overcome all the problems.And the research is also hopeful that,by doing so,the Ahoms will definitely create a new history in near future.
           In fact, problems are not seen as problems by the opportunists.They every problem into opportunity.

  Footnotes :
       1.See Wichasin,2012,P98
       2.See Boruah,1930,P44-47
       3.See Boruah,1330.P.44
       4.See Konwar,Anita
       5.a copy of Lik Son Kham Tai Ahom is preserved in the manuscript section of the library of the institute of Tai studies & Research.
         6.The Telegraph, Saturday,May 15,2004. http:;/
         7.Interview with Mo Lung Jonaram Changbun Phukon on 14.04.2012
          8."The chief problem appears to be that the leaders of the Ahom revivalist movement have to had the opportunity to see the results of our work with old Ahom documents.They have impatiently forged ahead and moved along the first steps of the path to create a form of neo-Ahom language that bears little or no resemblance to Ahom as it was once spoken."P.60,Ahom Ritual: A brand new ancient tradition,B.J. Terwiel,in Indian journal of tai studies,volume.V.2005.
          9. P.1. Introduction, Terwiel,1992
          12.P,15, Terwiel,2002
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »

আহোমৰ শেষ ৰাজধানী যোৰহাট— এক আলোকপাত ණ...জিন্টু জোনাক বৰুৱা, যোৰহাট

আহোম ৰাজত্বৰ বেলি মাৰ যোৱাৰ পৰত শেষ ৰাজধানী আছিল যোৰহাট । এই চহৰে আজিও বহন কৰে আহোমৰ ঐতিহ্য, পুৰণি অসমৰ সম্ভ্রান্ত ইতিসাহ । ব্রহ্মপুত্রৰ দক্ষিন পাৰে ২৬.৪৪-৪৬ উত্তৰ অক্ষাংশ আৰু ৯৬.১২-১৪ পূৱ দ্রাঘিমাংশত অৱস্থিত যোৰহাট চাওলুং চ্যুকাফাই সৌমাৰত প্রতিষ্ঠা কৰা আহোম ৰাজত্বৰ শেষ ৰাজধানী হিচাপে চিৰকালে ইতিসাহৰ পৃষ্ঠাত খোদিত থাকিব । ব্রহ্মপুত্রৰ উপত্যকাৰ মধ্যস্থলত অৱস্থিত যোৰহাট চহৰখন ৰাজধানী হোৱাৰ পূৰ্বে কিছুমান বছাপথাৰ আৰু বাকী অংশ ডাঠ হাবিৰে পৰিপূৰ্ণ অঞ্চল আছিল বুলি ইতিহাসে ক’ব খোজে । বসবাসৰ বৰ উপযোগী অঞ্চল নাছিল বাবেও জনবসতিও সেৰেঙা আছিল বুলি জনা যায় ।অৱশ্যে ইয়াৰ বছাপথাৰসমূহত উৎপাদিত শস্যসমূহ ৰাজপৰিয়ালৰ লোকসকলেই ব্যৱহাৰ কৰিছিল । স্বৰ্গদেউ প্রতাপ সিংহ(১৬০৩-১৬৪১)ই তেওঁ ৰাজত্বকালত এই অঞ্চলতে নগা পাহাৰৰ পৰা হাতী খেদি আনি সহস্রাধিক হাতীৰ গৰাকী হোৱাৰ উপৰিও ‘হস্তিনাপুৰ’ নামেৰে এখন নগৰ পৰিকল্পনা কৰাৰ কথা বুৰঞ্জীয়ে কয় । এই হাতী ধৰা পৰিকল্পনাৰ অংশ স্বৰূপে ব্রহ্মপুত্রৰ পৰা নগাপাহাৰলৈকে হাবিৰে পূৰ্ণ অঞ্চলেদি পাহাৰৰ নামনিলৈকে এটা গড়(হাতীগড়) বন্ধাইছিল যাৰ অৱশিষ্ট এতিয়াও পাহাৰৰ নামনিৰ পৰাই ব্রহ্মপুত্রৰ ওচৰলৈকে খণ্ড-বিখণ্ডকৈ আছে আৰু হাতীগড়, গজপুৰীয়া, হাতীশাল আদি ঠাইসমূহে সাক্ষ্য প্রদান কৰি আছে ।ৰাজধানী হোৱাৰ পূৰ্বে এই বছাপথাৰ অঞ্চলটোৰ পৰা ৰাজধানী ৰংপুৰলৈ অহা-যোৱা কৰা দুটা আলি আছিল । ইয়াৰে এটা চেউনী আলি, আনটো বৰআলি । চেউনী আলিটো স্বৰ্গদেউ জয়ধ্বজ সিংহ(১৬৪৮-৬৩)ৰ দিনত বাদুলি বৰফুকন(লাচিত বৰফুকনৰ জেষ্ঠ্য ভাতৃ)ৰ দ্বাৰা নিৰ্মান কৰোৱাইছিল । আনহাতে বৰআলিটো ব্রহ্মপুত্রৰ পাৰে-পাৰে গড়গাঁৱলৈ স্বৰ্গদেউ চুহুংমুঙে(১৪৯৭-১৫৩৯)নিৰ্মান কৰোৱাইছিল । অৱশ্যে পিছলৈ ১৬৮১-৯৬ খ্রীঃ ভিতৰৰ সময়চোৱাত স্বৰ্গদেউ গদাধৰ সিংহই ধোদবোৰক কামত লগাই কমাৰগাৱঁৰ পৰা মৰিয়নী হৈ ডিব্রুগড়ৰ জয়পুৰলৈকে আন এটি পথ নিৰ্মান কৰোৱাইছিল ।তেখেতৰ উত্তৰসুৰী স্বৰ্গদেউ ৰুদ্ৰসিংহইও খৰিকটীয়া আলি বন্ধাইছিল ।  ৰাজধানী হোৱাৰ পূৰ্বে স্বৰ্গদেউ গদাধৰ সিংহই তেখেত ল’ৰা ৰজাৰ কোপদৃষ্টিৰ পৰা পলাই ফুৰাৰ সময়ত তেখেতক কৰা  অৱজ্ঞাৰ ফলস্বৰূপে কিছুমান সন্ত-মহন্তক টোকলাইৰ দক্ষিনপাৰে বৰ্তমানৰ চিনামৰাৰ ওচৰৰ বচাত পাতিছিল । একেদৰে ব্রহ্মপুত্রৰ উত্তৰপাৰৰ পৰা বেবেজীয়াসকলক আনি টকলা অৰ্থাৎ অনুৰ্বৰ হাবিপূৰ্ণ ঠাইখণ্ডত সংস্থাপিত কৰিছিল । যোৰহাটৰ নামটোৰ লগতো এই অঞ্চলটোৰ বিশেষত্ব সোমাই আছে ।এই অঞ্চলত থকা দুখন হাট বা বজাৰৰ পৰাই যোৰহাট নামটোৰ উৎপত্তি ঘটিছে ।এই হাটদুখন হ’ল চকীহাট আৰু মাছৰহাট । মাছৰহাট অঞ্চলটোত ব্রহ্মপুত্র আৰু দিচৈ নদীৰ উপৰি বৰচলা, পটীয়াচলা বিলৰ পৰা মাছ বিক্রী কৰা হৈছিল । অঞ্চলটোত ৰাজধানী হোৱাৰ পাছতে বিভিন্ন লোকে বসতি আৰম্ভ কৰিছিল আৰু কালক্রমত বৃহৎ গাঁৱৰ ৰূপ পালে । আনহাতে ৰজাঘৰে পতা শুল্ক বা তালাচী চকীৰ কাষতে বহাৰ ফলত আনখন বজাৰক চকীহাটৰূপে জনা গৈছিল ।  যোৰহাটলৈ ৰাজধানী অহাৰ পটভূমি বিশ্লেষণ কৰিলে দেখা যায়- ১৬ শ শতিকাতে শ্রী অনিৰুদ্ধদেৱে প্রতিষ্ঠা কৰা মায়ামৰা সত্রৰ অনুগামীসকলৰ লগত ৰজাঘৰৰ দীৰ্ঘদিনীয়া সংঘাতৰ ফলস্বৰূপে উৎপন্ন হোৱা মোৱামৰীয়া বিদ্রোহেই ৰাজধানী স্থানান্তৰৰ মুল কাৰণ । কিয়নো মোৱামৰীয়াসকলে(মায়ামৰা সত্রৰ অনুগামী ভকতসকলক মোৱামৰীয়া বুলি বিভিন্ন বুৰঞ্জীৰ পৰা জনা যায়)গুৰুক ৰজাতকৈ উচ্চ আসন দিছিল আৰু মানি চলিছিল বাবে ৰজাঘৰে এই প্রতিপত্তি মষিমুৰ কৰাৰ বাবে দীৰ্ঘদিন চেষ্টা কৰিছিল ।ফলস্বৰূপে মায়ামৰা মহন্ত নিত্যান্দদেৱক স্বৰ্গদেউ জয়াদিত্য(১৬৪১-৪৪)ৰ শাসনকালত মৃত্যুদণ্ড দি এই বিদ্রোহৰ পাতনি মেলিছিল ।ইয়াৰ পিছত নামমাত্র ৰজা স্বৰ্গদেউ শিৱসিংহ(১৭১৪-৪৪)ৰ দিনত শাসনভাৰ চলোৱা বৰৰজা ফুলেশ্বৰীয়ে(প্রমথেশ্বৰী) বৈষ্ণৱ আদৰ্শৰে চলা সন্ত-মহন্ত্সকলক তেখেতৰ প্রিয় শাক্তধৰ্মৰ ওচৰত শিৰনত কৰোৱাবলৈ দূৰ্গা গোহাঁনীৰ আগত বলপূৰ্বক সেৱা কৰোৱাছিল ।পূৰ্বৰ আহোম শাসকসকলৰ ধৰ্ম নিৰপেক্ষ নীতিৰ বিপৰীতে যোৱা এই কাৰ্যই ৬০০ বছৰীয়া আহোম শাসনৰে পশ্চাদগণনাৰ সুত্রপাত ঘটাইছিল । মোৱামৰীয়াসকলৰ অন্তৰত দীৰ্ঘদিন ৰজাঘৰৰ প্রতি উকমুকাই থকা ক্ষোভ আৰু তেওঁবিলাকৰ শক্তি একত্রিত কৰাৰ মানসেৰে যোৰহাটৰ পশ্চিমে সৰুচৰাই হাবিত সপ্তভুজ মহন্তৰ নেতৃত্বত বৰভেটি আৰু মজিয়াভেটি সাজি সত্র প্রতিস্থা কৰিছিল ।ইতিহাসৰ পাতৰ পৰা জানিব পাৰি ১৭৬৯ খ্রীঃৰ অক্টোৱৰত স্বেচ্ছাচাৰী আহোম ৰাজবিষয়া কীৰ্তিচন্দ্র বৰবৰুৱাৰ বাবে যোগান ধৰা হাতী দূৰ্বল বুলি মায়ামৰা শিষ্য নাহৰ খোৰা আৰু ৰাঘৱ মৰাণক বেয়াকৈ প্রহাৰ আৰু অপদস্থ কৰা হয় । ইয়াৰ পৰিনতিতে অতদিনে সংযম প্রদৰ্শন কৰি অহা অথচ ক্রমবৰ্দ্ধমান শক্তি মোৱামৰীয়াসকলে আহোমৰ বিৰুদ্ধে অস্ত্র তুলি ধৰে । মোৱামৰীয়াসকলক আহোমৰ নিৰ্বাসিত তিনি ৰাজকুমাৰ আহোমসকলৰ মাজত জনপ্রিয় ৰুদ্ৰসিংহৰ তৃতীয় পুত্র মোহনমালা গোহাঁই, ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ পুত্র চাৰু সিংহ আৰু ৰত্নেশ্বৰ সিংহইও সহায় কৰিছিল । বিনিময়ত তেওঁলোকৰ এজনক ৰজা পতাৰ আশ্বাস দি কাৰ্যত প্রতাৰণাৰে উদ্দেশ্য সিদ্বিৰ পাছত তিনিওকে মোৱামৰীয়াসকলে হত্যা কৰিছিল । বিদ্রোহীসকলে ৰাজধানীৰ পৰা ৰজাকে প্রমুখ্যে কীৰ্তিচন্দ্র বৰবৰুৱাসহ উৎখাত কৰি, জয়দৌলত বন্দী কৰি নিজৰ ফালৰ নাহৰৰ পুত্র ৰমাকান্তক ৰজা পাতিলে ।  মোৱামৰীয়াসকল ৰাজকাৰ্যত দক্ষ নাছিল বা অভিজ্ঞতা সম্পন্ন নাছিল বাবেই খামখেয়ালিৰ সৃষ্টি হোৱাৰ সুযোগত ৰাজেশ্বৰ সিংহৰ বিধৱা পত্নী মনিপুৰী কণ্যা কুৰঙ্গনয়নীৰ চক্রান্তৰে মোৱামৰীয়া সেনাপতি ৰাঘৱক হত্যা কৰি পুণৰ আহোমে ৰাজপাট উদ্ধাৰ কৰে ।ৰাজপাট ঘুৰাই পাই স্বৰ্গদেউ লক্ষ্মীসিংহই মোৱামৰীয়াসকলক কঠোৰ হাতেৰে দমন কৰাৰ প্রয়াস কৰিছিল । তেখেতৰ মৃত্যু(১৭৮০)ৰ পিছত গৌৰীনাথ সিংহ (১৭৮০-৯৪) ৰজা হয় । কিন্তু ৰজাঘৰীয়া দূৰ্বলতাৰ হেতু তেখেতৰ ৰাজঅভিষেকৰ পিছতেই বিদ্রোহীসকলে পুণৰবাৰ সজোৰে আত্মপ্রকাশ কৰি শিঙৰি ঘৰত জুই দিয়া, ৰাজকাৰেং জ্বলাই দিয়াৰ দৰে পদক্ষেপ হাতত লয় । স্বৰ্গদেউ গৌৰীসিংহই কোনোমতে গড়গাৱঁৰ পৰা ৰংপুৰলৈ পলাই সাৰে । গোটেই ৰাজ্যজুৰি বিদ্রোহে শিপাই ৰাজ্যখন অস্থিৰ কৰাৰ সময়তে প্রধান মন্ত্রী ঘনশ্যাম বুঢ়াগোহাঁইৰ মৃত্যু হোৱাত তেখেতৰ পুত্র তথা আহোম ৰাজত্বৰ আটাইতকৈ দূৰদৰ্শী পুণানন্দ বুঢ়াগোহাঁই মন্ত্রী হয় । তেওঁ স্বৰ্গদেৱক পৰামৰ্শ দিছিল বুজাবুজিৰে মোৱামৰীয়াসকলক শান্ত কৰিবলৈ যদিও মানি নোলোৱাত বিদ্রোহে চুড়ান্ত ৰূপ পায় ।বিদ্রোহৰ মাজতে কিন্তু দূৰদৰ্শী পুৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে ভৱিষ্যত চিন্তি ১৭৮৬-৮৭ খ্রীঃত প্রথমবাৰৰ বাবে যোৰহাটৰ উত্তৰে দিচৈত  এটা কোঠ নিৰ্মান কৰিছিল । ইফালে বিদ্রোহীয়ে ৰাজধানী দখল কৰি ভৰথ সিংহক ৰজা ঘোষণা কৰে । দিচৈ কোঠৰ পৰাই বুঢ়াগোহাঁয়ে ৰাজধানী উদ্ধাৰৰ প্রচেষ্টা চলাই থাকে সকলো প্রচেষ্টা বিফল হোৱাত যোৰহাটতে ন-কৈ আহোমৰ ৰাজধানী পতাৰ কথা চিন্তা কৰে । মোৱামৰীয়াসকলৰ পৰা ৰাজ্য উদ্ধাৰৰ বহুতো চেষ্টা বিফলে যোৱাত শেষত তেতিয়া গোৱালপাৰাত বাণিজ্য চলাই থকা ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সহায় বিচাৰে । কেপ্তেইন ৱেলচৰ অসম আগমনো ইয়াৰ ফলতে ঘটিল আৰু ১৭৯৪ খ্রীঃৰ ২১ মাৰ্চত কোম্পানীৰ সহযোগত আহোমে ৰাজধানী পুণৰ দখল কৰে । কিন্তু ৱেলচ উভতি যাবৰ পৰত(২৫ মাৰ্চ, ১৭৯৪ খ্রীঃ)পূৰ্বৰ অভিজ্ঞতাৰে ভীত হৈ থকা স্বৰ্গদেউ গৌৰীনাথ সিংহই পিছদিনাখনেই ৰাজধানী স্থায়ী ৰূপে যোৰহাটলৈ স্থানান্তৰিত কৰিলে ।ফলত আহোম শাসনৰ শেষ সময়ছোৱাত ৰাজধানীৰূপে যোৰহাট ইতিহাসত লিপিবদ্ধ থাকিল ।   স্বৰ্গদেউ গৌৰীসিংহই বা-বিষয়াৰে প্রস্থান কৰাত বিদ্রোহীয়ে ৰংপুৰ দখল কৰি অৰাজকতা সৃষ্টি কৰে । ৰজাই দিচৈকোঠৰ পৰাই ৰাজকাৰ্য চলাই যোৱাৰ উপৰিও নতুনকৈ ফ্লিন্ট লক বন্দুকধাৰী সেনাবাহিনী তৈয়াৰ কৰাত মনোনিৱেশ কৰে । কোম্পানীৰ পৰা বন্দুক আনি যোৰহাটৰ চিপাহীখোলাত প্রশিক্ষন দিয়াইছিল । ১৭৯৫ খ্রীঃত এইজনা স্বৰ্গদেউ স্বৰ্গী হোৱাত কমলেশ্বৰ সিংহক ৰজা পতা হয় । এইজনাৰ স্বৰ্গদেৱে যোৰহাটখনক নগৰ কৰি তোলাৰ আগ্রহেৰে মনোনিৱেশ কৰে । তেখেতৰ ৰাজকাৰেং নগৰখনৰ ঠিক মাজময়িয়াত (বৰ্তমান বিষ্টুৰাম বৰুৱা ৰাজ্যিক চিকিৎসালয়, চক বজাৰৰ সমীপত) নিৰ্মান কৰাইছিল । এই কাৰেঙৰ সন্মুখত চেউনী আলিৰ ফালে এখন স্থায়ী তোৰণ সাজিছিল । আহোম ৰাজত্ব শেষ পাঁচজন ৰজাই ইয়াৰ পৰাই ৰাজত্ব কৰিছিল আৰু ব্রিটিছৰ আমোলত ৰাজকাৰেঙটোৰ ক্ষতি কৰে যদিও তোৰণখন অক্ষত হৈ থাকে । যোৰহাটৰ দক্ষিনে ৰাজপৰিয়ালৰ বিভিন্ন উদ্যানশস্যৰ বাবে বাগিছা পতা হৈছিল বাবে ৰজাবাৰী বোলা হৈছিল । পাৰদৰ্শী প্রধান মন্ত্রী পুৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ সু-পৰিকল্পিত আঁচনিৰে যোৰহাট নগৰখনৰ বাট-পথ সমূহ নিৰ্মান কৰিছিল । তেখেতে নগৰখন মুখ্য পথসমূহ নিৰ্মান কৰোঁতে প্রতিটো পথে আন এটা পথক সমকোণীয়াকৈ অতিক্রম কৰাকৈ নিৰ্মান কৰিছিল । এই বাট-পথসমূহৰ এতিয়াও ব্যৱহৃত উল্লেখযোগ্যসমূহ হ’ল-ম’হবন্ধা আলি, কমাৰবন্ধা আলি, চোলাধৰা আলি, বৰপাত্র আলি, ৰূপহী আলি, ম’হগড় আলি, ৰজাবাহৰ আলি, বাবু আলি, সৰ্বাইবন্ধা আলি, তন্ত্রী আলি, সুশান্দেবন্ধা আলি, ফাঁচি আলি ইত্যাদি ।   ৰাজধানী হোৱাৰ পিছতে যোৰহাটত শিক্ষাৰ প্রসাৰ হ’বলৈ আৰম্ভ কৰে । বিভিন্নজন বিষয়াই ৰাজধানীৰ সমীপত বসবাস কৰিবলৈ লোৱাৰ উপৰিও পুখুৰী আদি খন্দাইছিল । তৰাজান পূজা মন্দিৰৰ ওচৰত বৰগোহাঁইৰ বাসস্থান আছিল আৰু বৰগোহাঁই পুখুৰী খন্দোৱাইছিল ।ৰজাৰ কটকী কৃষ্ণকান্ত কটকীয়ে নাতিদূৰৈত আন এটা পুখুৰী খন্দাইছিল বাবে কটকী পুখুৰী বুলি জনা যায় । সৰুচৰাইত প্রধান মন্ত্রীৰ আবাস আছিল । বৰপাত্রগোহাঁইৰ বাবে বৰ্তমানৰ জে.বি কলেজৰ স্থানত সজোৱা হৈছিল বুলি জনা যায় । বৰবৰুৱাৰ বাসগৃহ আছিল বৰ্তমান পলিটেকনিক হাইস্কুলৰ ওচৰত । তামুলী ফুকনৰ ঘৰ আৰু পুখুৰী বৰ্তমান শংকৰদেৱ চেমিনাৰীৰ ওচৰত আছিল । আনহাতে চোলাধৰা ফুকনৰ চোলাধৰাত, গংগাৰাম বৰগোহাঁইৰ তৰাজানৰ ওচৰত বাসস্থান আছিল । ক্রমাৎ নগৰখনে গা কৰি উঠাত পানীৰ চাহিদা পুৰণৰ বাবে প্রধান মন্ত্রী পুৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁয়ে সু-পৰিকল্পনাৰে পূৱ দিশৰ নগা পাহাৰৰ পৰা নামি অহা দিচৈ বনাঞ্চলৰ মাজেদি গতি কৰা দিচৈ নদীখন খান্দি যোৰহাটৰ মাজেদি বোৱাই অনাৰ কাৰ্যকৰী কৰে । ভোগ আগবঢ়াই নগৰৰ মাজেদি বোৱাই অনাৰ বাবে এইখনেই ভোগদৈ নামে জনাজাত হ’ল । অসমৰ ইতিহাসত এইখনেই মানুহৰ দ্বাৰা খান্দি উলিওৱা নদী হিচাপে খ্যাতি থাকি যাব । ইয়াৰ উপৰিও ১৮০১ খ্রীঃত স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহই বুঢ়ীগোসাঁনী দেৱালয়ৰ নৈবদ্য ধুবলৈ এটা পুখুৰী (মিঠাপুখুৰী) খন্দায় । স্বৰ্গদেউজনাই তিতাবৰত এটা ন-বাহৰ পাতিছিল । তালৈ যাবলৈ বন্ধোৱা আলিটোকে ন-আলি নামেৰে জনা যায় । ৰজাৰ লগত সঘনাই যোৱা বৰ-কুৱঁৰী (মহাৰাণী)য়ে এটা পুখুৰী খন্দাইছিল । ইয়েই কুৱঁৰী পুখুৰী বুলি জনা যায় ।   যোৰহাট নগৰখন গঢ় লৈ উঠাৰ সমান্তৰালকৈ বিভিন্ন কুটীৰ শিল্পইও গঢ় লৈ উঠিছিল ইয়াৰ সমীপবৰ্ত্তী অঞ্চলসমূহত । গুৰ যোগান ধৰাসকলক গুৰযোগনীয়াত, কুমাৰসকলক কুমাৰ গাঁৱত, পাটী-দৈ কামকৰাসকলক পটীয়াগাঁৱত, সোণাৰীসকলক সোণাৰীগাঁৱত, কাঁহ শিল্পৰ লগত জড়িত লোকক কহাঁৰগাঁৱত, কমাৰশিল্পৰে জড়িতসকলক কমাৰ গাঁৱত এইদৰে সংস্থাপিত কৰা হৈছিল । স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ ভাতৃ চুডিংফাই চন্দ্রকান্ত সিংহ ৰাজপাটত উঠে । এখেতৰ মাতৃ ৰাজমাও নুমলীয়ে যোৰহাটত এটা বৃহৎ পুখুৰী খন্দাইছিল যাক ৰাজমাও পুখুৰী বুলি জনা যায় । ১৮১৬ খ্রীঃত বুঢ়াগোহাঁয়ে হাতীগড়ত শিৱদৌল আৰু পুখুৰী খন্দাইছিল ।   ১৮১৭ খ্রীঃত গুৱাহাটীৰ চকীত কলীয়াভোমোৰাৰ বৰফুকনৰ মৃত্যুৰ পাছত বৰফুকনৰ দায়িত্ব পোৱা স্বাৰ্থাম্বেষী বদনে ব্রহ্মদেশৰ পৰা মান সেনা লৈ আনি অসম আক্রমন কৰে । মানে কঠালগুৰি যুদ্ধত আহোমক পৰাজিত কৰি ৰাজধানী দখল কৰে । কিন্তু চন্দ্রকান্ত সিংহকে ৰজা মানি বদনচন্দ্রই নিজে মন্ত্রীফুকন উপাধি লৈ প্রকাৰন্তৰে দেশ শাসন কৰিবলৈ ধৰে । কিন্তু বদনৰ পৰা ক্ষতিপুৰণ লৈ মান উভতি যোৱাৰ পাছতে দেশৰ দায়িত্বৰ প্রতি সচেতন তথা হিতৈষী নুমলী ৰাজমাওৱে ৰূপসিং নামৰ হিন্দুস্তানী চিপাহীৰ হতুৱাই বদনচন্দ্রক হত্যা কৰোৱায় ।এই বঙাল চিপাহীজনৰ সন্মানাৰ্থে বঙাল পুখুৰী নামে এটা পুখুৰীও খন্দোৱা হয় । কিন্তু বদনচন্দ্রই পুৰ্ণানন্দ বুঢ়াগোহাঁইৰ মৃত্যুৰ পিচত মন্ত্রী হোৱা  পুত্র ৰুচিনাথৰ মনত সন্দেহৰ বিষবাষ্প এটা এৰি যোৱাত তেওঁ ৰজাক অপসাৰন কৰি ব্রজনাথ সিংহক ৰজা পাতে । কিন্তু আহোম বিষয়াসকলে তেওঁক ৰজা মানি নোলোৱাত নাবালক পুত্র পুৰন্দৰ সিংহক ৰজা পাতে । তেওঁ চন্দ্রকান্ত সিংহক তৰাতলিলৈ নিৰ্বাসন দণ্ড দিছিল। ১৮১৯ খ্রীঃত মানে পুণৰবাৰ অসম আক্রমন কৰি পুণৰ এবাৰ চন্দ্রকান্ত সিংহক ৰজা পাতে । কিন্তু ১৮২০ খ্রীঃত মান সেনাপতি মিঙিমাহা ঘূৰি যোৱাত বৰবৰুৱা পটলঙে অসমক মানমুক্ত বুলি ঘোষণা কৰে । কাৰ্যত মিঙিমাহা পুণৰ উভতি আহি যোগেশ্বৰ সিংহক নামমাত্র ৰজা পাতেহি । উপায়ন্তৰ হৈ আহোম স্বৰ্গদেউ চন্দ্রকান্ত সিংহই ম’হগড়ত নিৰ্ণায়ক যুদ্ধ এখন তৰিছিল । য’ত আহোম সেনা শোচনীয় ভাবে পৰাজিত হৈছিল । ইয়াৰ পাছতে আহোমৰ শেষৰক্ষাৰ বাবে সহায় আগবঢ়াবলৈ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সহায় বিচৰা হ’ল । ১৮২৫ খ্রীঃৰ ১৭ জানুৱাৰীত কেপ্তেইন নিউভিলৰ নেতৃত্বত মানসেনাক পৰাজিত কৰি ব্রিটিছে অসমক মানৰ কুশাসনৰ পৰা মুক্ত কৰে । কিন্তু গোজেই গজাঁলি হোৱা সাম্রাজ্যবাদী বগা বঙালসকলে কিন্তু ঠিকেই অসমৰ সম্পদ লুণ্ঠন আৰু স্বাধীনতা খৰ্বৰ বাট মোকলাই ল’লে । ২৪ ফেব্রুৱাৰী ১৮২৬ খ্রীঃৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধি মৰ্মে মানসকলে অসমক ব্রিটিছৰ হাতত শোধাই গুচি যায় । সেইদিনাই ৬০০ বছৰীয়া আহোম ৰাজত্বৰো বেলি মাৰ গ’ল । এটা অভিজাত সাহসী জাতিৰ শাসন জৰীৰ বান্ধ শিথিল হোৱা ক্ষনৰ বহু উথ্থান-পতনৰ সাক্ষী হৈ ৰ’ল ৰাজধানী যোৰহাট। শিক্ষা-সংস্কৃতিৰ প্রাণকেন্দ্রৰ স্বৰূপ নগৰখন কিন্তু আজিও ইয়াৰ নাগৰিকসকলৰ আপোন আৰু হিয়াৰ আমঠু হৈ ৰ’ল । জয়তু যোৰহাট, জয় আই অসম ।

(কৃতজ্ঞতা স্বীকাৰঃ এই টোকাটো যুগুত কৰোঁতে কেইবাজনো অগ্ৰজ লেখকৰ মুল্যবান লেখনী আৰু প্ৰৱন্ধৰ সহায় লোৱা হৈছে । তেখেতসকললৈ প্ৰণিপাত জনালোঁ ।)
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »

কাৰেঙত পাঁজিকটা আহোম ৰমণীসকলৰ বয়ন শিল্প ණ...নাং অমিয়া গগৈ কোঁৱৰ

         দৈনন্দিন ব্যৱহাৰিক জীৱনত মানৱ সংপৃক্ত তিনিটা মূল উপাদান হল অন্ন,বস্ত্ৰ আৰু বাসস্থান বা আশ্ৰয়।এই তিনিটা উপাদানেৰে মাশৱ সভ‍্যতা-সংস্কৃতিৰ ইতিহাসৰো দুৱাৰ মুকলি হৈছিল।কাৰণ মানুহে অঘৰী বৰ্বৰ জীৱন অতিক্ৰমি সুসভ‍্য ৰূপত ঘৰ বাৰী পাতি বসবাস কৰিবলৈ লোৱাৰ সময়তে লজ্জা নিবাৰণৰ বাবে বল্কল এৰি বস্ত্ৰৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ কথাও অনুভৱ কৰিলে।সেয়ে সভ‍্যতাৰ জখলাৰে এঢাপ এঢাপ কৰি আগবাঢ়ি যোৱা মানুহৰ তিনিটা প্ৰধান মৌলিক প্ৰয়োজনৰ ভিতৰত 'বস্ত্ৰ'ও এটা। এতেকে মানুহৰ উদ্ভাৱন শক্তিয়ে ঢুকি পোৱা মতে গছৰ বাকলিৰে লাজ নিবাৰণৰ পৰা আৰম্ভ কৰি,কপাহ কাটি, গছৰ আঁহ উলিয়াই, এৰি মূগা পুহি,পাজি কাটি কাপোৰ বে পিন্ধখলৈকে মানৱ জাতিৰ বয়ন শিল্পই এক ঐতিহ্য মণ্ডিত ইতিহাস বহন কৰিছে ।
                    এই বয়নশিল্পৰ জয়যাত্ৰাৰ ইতিহাসত অসমৰ নাম উজলাই তোলা আহোম যুগৰ নাৰী (ৰমণী)সকলৰ অৱদান বিশেষ উল্লেখযোগ্য। বিশেষকৈ ৰাজকাৰেঙত পাঁজি কটা শিক্ষাদৰ্শণৰে স্বাৱলম্বী হোৱাৰ উপৰি, দেশৰ অৰ্থনীতিলৈ বিস্তৰ বৰঙণি আগবঢ়াইছিল তেঁও লোকৰ প্ৰায় একচেটীয়া সম্পত্তি বয়নশিল্পৰ দ্বাৰা। এই বয়নশিল্পৰ কিছু আভাসৰ ৰেঙণি দাঙি ধৰাৰ সামান্য প্ৰয়াস মাথোঁ এই নীতিদীৰ্ঘ লেখনীৰ। সুৰ্দীঘ ছশবছৰীয়া আহোম ৰাজত্বকালছোৱাত কাৰেঙৰ আই কুঁৱৰীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সাধাৰণ প্ৰজা-পাইকেও দেশৰ অখণ্ডতাৰ ৰক্ষা হেতু নিজকে উচগিছিল; সেই কথা বুৰঞ্জী মেলিলেই পাওঁ।
              সংস্কৃতি গতিশীল, চিৰ প্ৰবাহিত নদীৰ দৰে। দৰাচলতে সংস্কৃতিৰ  পৰিশোধিত ৰূপেই হল সভ‍্যতা। সাধাৰণতে নাৰীক সভ‍্যতাৰ জম্মদায়িনী বুলি কোৱা হয়। কাৰণ নাৰী মনৰ শৈল্পিক চিন্তা চেতনাৰে সৃষ্টিশীল কৰ্মৰ দ্ধাৰা সাংস্কৃতিক সমন্বয় সাধনত নাৰী সকল সিদ্ধহস্ত। মানৱ সভ্যতাৰ প্ৰতে‍্যকটো ভাঁজতে নাৰীৰ প্ৰভূত বৰঙণি উল্লেখযোগ্য।নাৰীক বাদ দি এখন সুস্থ সমাজ গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়া অসম্ভৱ, অৰ্থহীন।আহোম শাসন কালত গঢ় লোৱা বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঠনত নাৰী (আহোম ৰমণী) সকলৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকাৰ বাবে বুৰঞ্জীৰ পাতে পাতে আজিও তেওঁলোক একোটিহঁত উজ্বল নক্ষত্ৰৰ দৰে উজলি আছে।স্বভাৱতে কৰ্মপটু,সাহসী, স্বকীয় সংস্কৃতিৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধাশীল,বিচক্ষণ আৰু স্বদেশক প্ৰাণভৰি ভালপোৱা আহোমযুগৰ নাৰীসকলৰ এক সুকীয়া বৈশিষ্ট্য আছিল।ছাঁতে শুকোৱা,মুঠিতে লুকোৱা বস্ত্ৰ প্ৰস্তুত কৰা আৰু ৰাতিৰ ভিতৰতে কপাহ নেওঠি,সূতা কাটি, কাপোৰ বৈ যুদ্ধলৈ ওলোৱা স্বামী পুত্ৰক 'কৱচ কাপোৰ' পিন্ধাই পঠোৱা আহোম যুগৰ ৰমণী সকলৰ কথা কোনে নাজানে?
              বয়ন শিল্পই বিভিন্ন জাতি জনগোষ্ঠীসমূহক সুন্দৰকৈ গঢ় দি সজাই পৰাই বাস্তৱ জগতত জাতিটোক প্ৰতিষ্ঠা কৰাত এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰে।ভিন্ ভিন্ জাতি জনগোষ্ঠী সমূহৰ আত্মপৰিচয় দিবলৈ যাওতে প্ৰথমে পৰম্পৰাগত সাজপাৰে শোভাষিত হোৱা।সেই জাতি জনগোষ্ঠী সমূহৰ চাল,চলন,খাদ্যাভ্যাস,লগতে শিল্প নৈপুণ‍্যতাই জাতিটোক মহিমামণ্ডিত কৰি আহিছে।সাজপাৰ পিন্ধন-উৰণ একো একোটা জাতি জনজাতিৰ স্বকীয় বৈশিষ্ট্য বহু খিনি নিৰ্ভৰ কৰে।এই ক্ষেত্ৰত মহিলা সকলৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হব লগা হয়।টাই আহোমসকলৰো সাজপাৰত এহাতেদি উচ্চ সাংস্কৃতিক মনৰ পৰিচয় আৰু আনহাতেদি সৌন্দৰ্য্যপ্ৰিয়তা দুয়োটা দিশেই জড়িত হৈ আছে।
                 আহোম যুগৰ অন্যান্য উল্লেখনীয় দিশসমূহৰ ভিতৰত আহোম ৰমণী সকলৰ বয়ন শিল্পও বিশেষ এক উল্লেখযোগ্য দিশ।সেই কালত অসমৰ অৰ্থনীতি বয়ন শিল্পই এক কেন্দ্ৰীয় শক্তি ৰূপে পৰিগণিত হৈছিল।আহোম যুগৰ ৰমণী সকলৰ অপূৰ্ব শিল্পকৌশলৰ অধিকাৰী আছিল, সেয়ে ঘৰুৱা অন্যান্য কাৰ্য্যৰ লগতে বোৱা কটা তেওঁলোকৰ প্ৰধান কৰ্তব্য আছিল। ৰাজ্যৰ ৰাণীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সাধাৰণ তিৰোতাও বয়ন কাৰ্য্যত ওতঃপ্ৰোতভাৱে জড়িত হোৱাৰ বৰ্ণনা বুৰঞ্জী মেলিলেই সততে পোৱা যায়।খ্ৰীষ্টীয় ওঠৰ শতিকাৰ কথা ― 'সবাতোকৈ মন উৎফুল্ল হয় শিৱসিংহ স্বৰ্গদেউৰ বৰকুঁৱৰী সৰ্বেশ্বৰী দেৱী মহাৰাণীৰ এটি ব‍্যৱস্থালৈ মনত পৰিলে।পূৰ্বৰ দুগৰাকী বৰকুঁৱৰী ফুলেশ্বৰী দেৱী আৰু অম্বিকা দেৱীৰ দৰে এওঁৰ নামেৰেও মোহৰ কৰা হৈছিল, ১৭৩৯ খীষ্টাব্দৰ পৰা ১৭৪৪ চনলৈকে। ৰজাৰ ৰাজকাৰেঙৰ অনেক খোটালি,চোতাল বাৰি এনেয়ে পৰি থাকে, নাইবা তাত থাকে লাহ-বিলাহৰ সামগ্ৰী, নাইবা মহা পয়োভৰ জীৱনযাত্ৰাৰ আহিলা সৰঞ্জাম,নাইবা মনোমোহা ফুলনি।
       কিন্তু সৰ্বেশ্বৰী আইকুঁৱৰীৰ দৰে ছোৱালীবিলাকক কাৰেঙৰ ভিতৰলৈ নি তেওঁলোকক পাঁজি কাটিবলৈ শিকাইছিল আৰু যি ছোৱালীৰ সংগীতৰ ফালে ৰাপ আছিল, তেওঁলোকক গীত শিকাইছিল ।... নকৈ অনেক জাতিৰ ছোৱালীয়ে জুমে জুমে পাঁজি সূতা কটাকৈ লৈছে। গায়ন ছোৱালী সকলক গায়ন শিকাই লৈছে ভিতৰুৱালৈকে।'
                এই প্ৰসংগতে স্বাভাৱিকতে প্ৰশ্নৰ অৱতাৰণা হব হয় 'খ্ৰীষ্টীয় ওঠৰ শতিকাৰ মাজভাগত পৃথিৱীৰ কেইজন ৰজাই নিজৰ কাৰেং আৰু উদ‍্যান প্ৰজাৰ উপকাৰৰ অৰ্থে মুকলি কৰি দিছিল আৰু কেইগৰাকীমান মহাৰাণীয়ে ৰাজ্যৰ নানা জাতিৰ ছোৱালীক ভিতৰলৈ আনি সূতা কটা আৰু সংগীত শিকোৱাৰ ব‍্যৱস্থা কৰিছিল। (বুৰঞ্জী ৰাণী)
                  ইয়াৰ উত্তৰ স্বৰূপে আহোম ৰাজত্বৰ প্ৰজাহিতকৰ প্ৰশাসক চাওলুং চ‍্যু-কা-ফাৰ সাম‍্য-মৈত্ৰীৰ সমন্বয়ৰ কথাকে উনুকিয়াব পাৰি।'সাতৰাজ মাৰি একৰাজ কৰা' চাওলুং চ‍্যু-কা-ফাই লুইতৰ পাৰৰ উৰ্বৰ ভূমি খণ্ডত পাতনি মেলিছিল টাই সংস্কৃতিৰ বৰপেৰা 'ম‍্যুং-দুন-চুন-খাম',গাঁথিছিল ভিন্ ভিন্ জাতি জনজাতিৰ বাৰেৰহনীয়া সংস্কৃতিৰ কুসুমমালা।ইতিহাসৰ পাত লুটিয়ালে দেখা যায় 'আহোম যুগ' নাম প্ৰসিদ্ধি লভা আহোম ৰাজতন্ত্ৰৰ সুৰ্দীঘ ছশ বছৰীয়া গৌৰৱোজ্জ্বল কালছোৱাৰ সুদৃঢ় ভেটি তথা বৃহত্তৰ জাতি গঠন প্ৰক্ৰিয়াৰো শুভাৰম্ভ হৈছিল এগৰাকী সদা সচেতন, দূৰদৰ্শী নাৰীৰ চিন্তা-চেতনাৰ ফলশ্ৰুতিতে।প্ৰকৃতাৰ্থত বৃহত্তৰ অসমীয়া জাতি তথা সমাজ।গঠনত অৰ্থনীতি, সমাজনীতি আৰু ৰাজনীতিত সক্ৰিয় অংশগ্ৰহণ কৰা আহোম যুগৰ ৰমণী সকলৰ অৱদান বিশেষ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ।দেশৰ প্ৰগতিত হাত উজান দি অহা এই ৰমণী সকলৰ প্ৰেৰণাৰ উৎসৰ আঁতিগুৰি বিচাৰিলে আমি পাঁও পুৰুষ প্ৰধান সমাজ ব্যৱস্থাৰ বাবে বুৰঞ্জীৰ পাতত নাৰীসকলৰ নাম বিশেষভাৱে নেথাকিলে পুৰুষৰ সমানে সমানে দেশৰ সংকটৰ কালত দেশৰ হকে সাহসেৰে থিয় দি সংকটৰ অৱসান বিচাৰিছিল একো একো গৰাকী নাৰীয়ে। মহাসতী জয়মতী কুৱঁৰী, বৰৰজা ফুলেশ্বৰী কুৱঁৰী,বীৰাংগনা মূলা গাভৰু, ৰমণী গাভৰু, না ব্লক গাভৰুৰ দৰে বুৰঞ্জীৰ পাতত ভুমুকি মৰা চৰিত্ৰ সমূহে এই কথা মানি লবলৈ বাধ্য কৰে।আহোম যুগৰ সংকটপূৰ্ণ কালত ৰাজ্যৰ মান মৰ্য্যদা লুণ্ঠিত হোৱাৰ পৰা ৰক্ষা হেতু তেওঁ লোকে যি বীৰত্ব সূচক কাৰ্য্য আৰু কৰ্তব্য সাহসেৰে দাঙি ধৰিলে, সেয়া আজি অসমীয়া জনগণৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণাৰ অমল উৎস।সময়ৰ আহ্বান গ্রহণ কৰি তেওঁলোকে যুদ্ধ ক্ষেত্ৰত আৰু সময় সাপেক্ষে শাসনৰ বাঘজৰী হাতত লৈ প্ৰশাসকৰূপ বিচৰক্ষণতাৰো নিদৰ্শন দাঙি ধৰিছিল।
                      বুৰঞ্জীয়ে সদৰী কৰা মতে আহোম শাসন ব্যৱস্থাটো আছিল একপ্ৰকাৰ সামন্তীয়,আৰু ইয়াৰ অৰ্থনীতি মূলতঃ কৃষিভিত্তিক।আনহাতেদি আহোমৰ অৰ্থনীতিৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য আছিল স্ব-নিৰ্ভৰশীলতা। স্বাভাৱিকতে প্ৰত‍্যেক মানুহৰ পেটৰ ভাত মুঠি, গাৰ কাপোৰ খন আৰু আশ্ৰয়ৰ বাবে যাতে ঘৰ এখন প্ৰত‍্যেক প্ৰজাৰে থাকে, তাৰ বাবে প্ৰত‍্যেকজন কৰ্মঠ লোককে খেতি বাতি কৰিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হৈছিল।ইয়াৰ বাবে পাইক প্ৰথাৰ প্ৰচলন অতি সুন্দৰ ব‍্যৱস্থা আছিল। এনে কৃষিৰ্কমত পুৰুষৰ সমানে সমানে নাৰীসকলেও শ্ৰমদান কৰিছিল।আহোম শাসন ব্যৱস্থাত আনকি সম্ৰান্ত পৰিয়ালৰ নাৰীয়েও পৰিশ্ৰম কৰিছিল।আহোম প্ৰশাসনৰ কৃষি অৰ্থনীতিত শ্ৰমিকসকলৰ বৈশিষ্ট্যও মন কৰিব লগীয়া।ৰজাৰ পৰা সাধাৰণ প্ৰজালৈ,পুৰুষৰ পৰা তিৰোতালৈ,দাস-দাসী, লগুৱা-লিকচৌ সকলোৱে কৃষি তথা উৎপাদনত হাত উজান দি দেশ আৰু সমাজৰ প্ৰগতিত অৰিহণা আগবঢ়াইছিল। শ্ৰমৰ মৰ্য্যদা বুজি পোৱা,স্বদেশক প্ৰাণভৰি ভালপোৱা আহোম সেনাৰ সমিলমিল প্ৰচেষ্টাৰে সাম্ৰাজ্যবাদী মোগলক বাৰম্বাৰ প্ৰতিহত কৰিব পাৰিছিল।ৰজা ঘৰৰ পৰা নিস্কৰ ভূমি দিছিল কৃষক সকলক খেতি-বাতিৰ কাৰণে।
               আহোম স্বগদেউ সকলে পুথিগত শিক্ষাতকৈ বৃত্তিগত তথা ব‍্যৱহাৰিক শিক্ষাত প্ৰাধান্য দিছিল।এখন দেশ সূচাৰুৰূপে পৰিচালিত হবলৈ যিবিলাক সম্পদৰ প্ৰয়োজন আৰু সেই সম্পদ আহৰণৰ বাবে যি দক্ষতা আৰু কৰ্মপটুতাৰ আৱশ্যক তাৰ ব‍্যৱস্থা নিয়াৰিকৈ তেওঁলোকে কৰিব জানিছিল বা পাৰিছিল।প্ৰয়োজনীয় বিভিন্ন বৃত্তিৰ কাৰিকৰী শিক্ষা ঘৰুৱাভাৱে পিতৃ-মাতৃ বা অগ্ৰজসকলৰ পৰা উঠি অহা চামে লৈছিল। আনুষ্ঠানিক শিক্ষানুষ্ঠান নেথাকিলেও পাইক আৰু খেল প্ৰথাৰ প্ৰচলনৰ বাবে বিশেষকৈ স্বেচ্ছাই বংশগত বৃত্ত ত‍্যাগ কৰি আন পৃথক বৃত্তি লব নোৱাৰা বাবে সকলো লোকেই নিজ নিজ বৃত্তিত পাৰ্গত হৈ উঠিছিল।দেশৰ সমৃদ্ধি আৰু নিৰাপত্তাৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা স্বগদেউ সকলৰ কঢ়ামুঠীয়া বাস্তৱসন্মত শিক্ষা ব‍্যৱস্থাই গৌৰৱোজ্জ্বল ইতিহাস ৰচি থৈ গল।
                   আজম্ম কৃষিকৰ্মৰে উৎপাদন লাভ কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা টাই আহোম সকলে পানী খেতিৰ বাবে নদী উপত্যকাৰ সাৰুৱা অঞ্চল নিৰ্বাচন কৰিছিল।আহোম যুগত কেৱল যে ধান,মাহ,সৰিয়হ আদিৰ খেতিৰ বিকাশ হৈছিল এনে নহয়,দৈনন্দিন জীৱনত প্ৰয়োজন হোৱা সকলো কৃষি জাত দ্ৰব্যৰো প্ৰণালীবদ্ধ ভাৱে খেতি কৰা হৈছিল।মাটি আৰু পানীৰ গুণাগুণ বিচাৰ কৰিব পৰা আহোমসকলে মাটিৰ বৈশিষ্ট্যৰ ওপৰত দৃষ্টি ৰাখি ৰোপিত মাটি, আহুতলি,বাওতলি,মাহতলি আৰু সৰিয়হ তলি ইত্যাদি কৰি সুবিধাজনক ভাৱে মাটি নিৰ্বাচন কৰি কৃষিৰ্কমত অগ্ৰসৰ হৈ লাভান্বিত হৈছিল।চুকাফাই আহোম ৰাজ্য প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ কালতে সৌমাৰৰ মাটিত মুগা পাট পলুৰ প্ৰধান খাদ্য চোম,সোৱালো,গমাৰী,বগৰী, চপা,মেজাংকৰি,নুনি,এৰা,কেচেৰু আদি গছৰ সম্ভেদ পাইছিল।ঢাপমাৰি বাৰীপতা আহোম পৰম্পৰাৰে বাৰীবোৰত প্ৰায় ঘৰতে শাৰী শাৰীকৈ গছবোৰ ৰুই লৈছিল আৰু সাধাৰণতে নাৰী সকলে এইবিলাক প্ৰতিপালন কৰিছিল। তেনেদৰে পাটমূগা,এৰি আৰু পাহাৰৰ নামনিত কপাহৰ খেতি কৰিছিল।কঠোৰ পৰিশ্ৰমী নাৰী সকলে সকলো জঞ্জাল সামৰি -সুতৰি দুখ ভাগৰ পাহৰি বাৰীঘৰৰ দায়িত্ব সূচাৰুৰূপে পালন কৰি তেওঁ লোকক বয়ন শিল্পৰ দ্ধাৰা অৰ্থনীতিত বিস্তৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।আহোম ৰমণীসকলৰ প্ৰায় একচেটীয়া সম্প্ৰতি বয়ন শিল্পৰ চাহিদাই বহি ৰাজ্যতো প্ৰভাৱ বিস্তাৰ কৰাৰ কথা ডঃ সূৰ্য কুমাৰ ভূঞাদেৱৰ 'Anglo Assamese Relation' গ্ৰন্থ খনত উল্লেখ পোৱা যায়। তেখেতে মধ্যযুগত অসমৰ বহি ৰাজ্যৰ কথা সবিস্তাৰে লেখিছে 'বংগ দেশৰ পৰা অসমলৈ বিভিন্ন কাপোৰ আমদানি কৰাৰ দৰে অসমৰ পৰা ৰপ্তানি হৈছিল মুগা ৰেছম ৬৫ মোণ,মুগা কাপোৰ ৭৫ মোণ,মজাটি (মুগা কাপোৰৰ ৰং কৰা এবিধ বনৰীয়া লতা), গুটি নকঢ়া কপাহ ৭০০০ মোণ । বংগদেশৰ লগতে অসমৰ ওচৰ চুবুৰীয়া পৰ্বতীয়া জাতি আৰু চীনদেশৰ লগতো বহি বাণিজ্য চলাইছিল।
  স্বৰ্গদেউ চুচেংফা ওৰফে প্ৰতাপ সিংহৰ দিনতে চ‍্যু-কা-ফাই পাতি থৈ যোৱা আহোম ৰাজ্যৰ ভেটি সুদৃঢ় কৰি দেশৰ শাসন ব্যৱস্থা নিয়াৰি কৰি তুলিছিল।দেশৰ অন্যান্য ক্ষেত্ৰৰ দৰে বয়ন শিল্পৰ উন্নয়নৰ বাবে প্ৰতাপসিংহ স্বৰ্গদেৱে মোমাই তামুলী বৰবৰুৱাৰ দ্ধাৰা ৰাজ্যত নিয়ম কৰিছিল ৰাতি শোৱাৰ আগতে ৰাজ্যৰ প্ৰত‍্যকজনী তিৰোতাই দুটা সুতলাহী পকাব লাগিব, পাছদিনা গাঁও বুঢ়াই চাই যাব এই আদেশ পালিত হৈছেনে নাই।তদুপৰি প্ৰত‍্যেক জন মুনিহে ৰাতি শোৱালৈ যোৱাৰ আগতে পাচি বা খৰাহী এটা সাজিব লাগিছিল।প্ৰত্যেক ঘৰ গৃহস্থই ৰজাৰ ভৰাললৈ বছৰি এপোৱা পাটসূতা দিয়াৰ নিয়ম আছিল।
              মিষ্টাৰ বুকানন চাহাবে উল্লেখ কৰা মতে 'ৰাণীৰ পৰা আৰম্ভ কৰি তললৈকে সকলো জাতিৰ তিৰোতা বিলাকে এই দেশত প্ৰস্তুত চাৰিও ৰকমৰ পাট আৰু মুগা সুতাৰ কাপোৰ বয় আৰু এই কাপোৰকে চাৰিভাগৰ তিনি ভাগ মানুহে ব‍্যৱহাৰ কৰে।যথেষ্ট পৰিমাণে মুগা সুতা আৰু পাট সুতা ৰপ্তানিও হয়। প্ৰত্যেক দুজনী তিৰোতাৰ ভিতৰত একোখনকৈ তাঁতশাল থাকিব পাৰে আৰু কোনো ডাঙৰ পৰিয়ালৰ ভিতৰত আঠ দহখনকৈও দেখা যায়। প্ৰত‍্যেক পৰিয়ালে নিজ পোহা মুগা আৰু পাটসূতা কাটে আৰু বয়। পাট আৰু মেখেলা কৰি ব্যৱহাৰ কৰা হয়।আৰু বেলেগ বেলেগ কামৰ উপযোগী কৰি বেলেগ জোখেৰে তৈয়াৰ কৰা হয়।'
          বুৰঞ্জীৰ সূত্ৰৰ পৰা জানিব পাৰি 'স্বৰ্গদেউ গৌৰীনাথ সিংহৰ ৰাজত্বকালত মুগাৰ চুৰিয়াৰ সুতা সেৰ হিচাপে বিক্ৰী হৈছিল।মুগাৰ চুৰিয়াৰ মোণে ৯৫ টকা,মুগা সুতাৰ দৰ মোণে ৭০ টকা আছিল।স্বৰ্গদেউ কমলেশ্বৰ সিংহৰ ৰাজত্ব কালতো বংগ দেশৰ লগত মুগা কাপোৰৰ বেহা চলিছিল।এনেদৰেই ৰাজকীয় পৃষ্ঠপোষকতাত মুগা,পাট আৰু এৰী সূতাৰ কাপোৰে বিশেষ মৰ্য্যদা লাভ কৰিছিল।আহোম ৰাজত্বৰ কালছোৱাত বিশেষ কিছুমান অনুষ্ঠানত ৰজাই মুগাৰ পাট কাপোৰ ব‍্যৱহাৰ কৰিছিল আৰু উচ্চ শ্ৰেণীৰ লোকৰ পৰা সাধাৰণ শ্ৰেণীৰ মুনিহ তিৰোতাই পাগুৰি,চুৰিয়া, মেখেলা, চাদৰ,ৰিহা আদিৰ পাটমুগাৰ সুতাৰে তৈয়াৰী কাপোৰ ব‍্যৱহাৰ কৰিছিল।জাৰৰ দিনত এৰি পলুৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা এৰি কাপোৰ ব্যৱহাৰ কৰিছিল।যুদ্ধৰ সময়ত ৰণুৱাবোৰে এৰীয়া জোঠৰী গা‍ঠিমাৰী কাপোৰ পিন্ধাইছিল।
         বুৰঞ্জীৰ পাতে পাতে উল্লেখ পোৱা সকলোবোৰ সাজ-পোছাক ঘৰুৱা ভাৱে শিপিনী সকলে বৈ কাটি উলিয়াইছিল।সেই কালৰ সকলো ডা-ডাঙৰীয়া, বিষয়াৰ বাবে শ্ৰেণী অনুসৰি সাজপাৰ নিদ্ধাৰিত আছিল।ঘাইকৈ মূৰত মৰা পাগুৰি আৰু গাৰ চেলেং কাপোৰে কাৰ কি মৰ্য্যদা কৈছিল।মুনিহ-তিৰোতা উভয়ে মূৰত চেলেং কাপোৰ জাপি মেৰিয়াই লৈছিল।শিপিনী সকলে ৰিহা,মেখেলা, চাদৰ চেলেং, নানা ধৰণৰ বৰকাপোৰ,গামোচা,টঙালি আৰু নানা ধৰণৰ চেলেং খনীয়া কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল।এৰীৰ চেলেং ছকঠীয়া,সাতকঠীয়া আৰু মূগাৰ জুথৰী সূতাৰে ডাঠ মজবুত এৰীয়া কাপোৰ বৈছিল,এনেবোৰ কাপোৰ কেইবা পুৰুষো ধৰি ভালদৰে আছিল।এৰী,মুগা আৰু পাট তিনি বিধ সূতাই দীৰ্ঘ স্থায়ী আৰু চিকচিকিয়া আছিল।তদুপৰি নিজৰ বাবে বৈছিল মুগা মেজাংকৰি আৰু পাটৰ কাপোৰত গুণাবছা,বুটাবছা,কাৰছিপি লতা ফুল বছা মেখেলা, গাজৰ ৰিহা।পাটৰ কাপোৰৰ কাৰ্চিপৰ বনকৰা দীঘল হাতৰ চোলা পিন্ধিছিল ৰমণীসকলে।দেশ শাসনৰ বাবে সিংহাসনত বহা কুঁৱৰীয়ে পিন্ধা পাট,বনকৰা ঘূৰি, গোমচেং বা ছটিনত সোণৰ গুণাৰে লতাফুল বছা সাজযোৰ ৰমণীসকলৰ পৰম্পৰাগত, চালে চকুৰোৱা সাজপাৰ।ৰজাৰ দৰে অলংকাৰ আদি পৰিধান কৰাৰ কথা ড° লীলা গগৈদেৱেৰ বৰ্ণনাত পোৱা যায়।
              আহোম যুগৰ ৰমণী সকলে নিজৰ আৰু পৰিয়ালটোৰ প্ৰয়োজনীয় কাপোৰৰ বাহিৰেও অতিৰিক্ত কাপোৰ প্ৰস্তুত কৰিছিল। এই তাঁতশাল খনৰ লগত একালৰ জীয়ৰী বোৱাৰী প্ৰাণৰ সম্পক গঢ়ি উঠিছিল।সেয়ে জীয়ৰী ছোৱালী বিয়া দি উলিয়াই দিওঁতে 'নেওঠনী যঁতৰেও কান্দে' বুলি বিয়ানামত উল্লেখ আছে।নিজৰ তাত শাল ববৰ বাবে প্ৰয়োজন হোৱা ফুল-জালিৰ চানেকিও নিজ ভাৱে প্ৰস্তুত কৰি লৈছিল। তাঁতৰ পৰা এই ৰমণী সকলে সপোন ৰচি ৰচি বয়ন শিল্পক এক মাত্ৰা প্ৰদান কৰিছিল।বয়ন শিল্পৰ মূল তাঁতশালত ব‍্যৱহাৰ হোৱা সজুলি বোৰৰ নাম হৈছে যেনে ―তাঁতৰ খুঁটা,জখলা,চালিমাৰি,টোলোঠা,গৰকা,ককৰা,মাৰি, টোলোঠাৰ জৰি,নাচনী জৰি,নাচনী চকৰি,বৰসূতা,বোৱনী সূতা,দীঘবাণী,আঁচঙসূতা,দোৰপতি,ৰাঁচ-শলি,চিপকাঠি,বাছনি কাঠি,মাৰি, বৰ-শলি,সৰু-শলি, বৰ চেৰেকি,সৰু চেৰেকি, লেটাই,উঘা,যঁতৰ,নেওঠনি,কাঢ়নী,কুচী,ব'তোলা চূঙা আদিয়ে প্ৰধান।
              কষ্টসহিঞ্চু,অতি পৰিশ্ৰমী আহোম ৰমণীসকলে পুৰুষৰ কৃষি কৰ্ম লগতে ঘৰুৱা ভাৱে শাক-পাচলিৰ খেতি কৰা,সময়ে সময়ে মাছ - পুঠিও মাৰিছিল।ৰন্ধা বঢ়াৰ উপৰি হাঁহ-কুকুৰা, পাৰ,ছাগলী, গৰু আদিও ঘৰচীয়া জীৱ-জন্তু পালনৰ দৰে দৈনন্দিন জীৱনৰ প্ৰয়োজনীয় সকলো কাম কাজ নিজহাতে কৰি স্বাৱলম্বীতাৰো নিৰ্দশন সমাজলৈ আগবঢ়াইছিল।এনেবোৰ কাৰ্য্যৰ দ্ধাৰা পৰিয়ালৰ বিশেষ লাভালাভ হোৱাটোতেই সীমাবদ্ধ নহয়,বৰঞ্চ এনে কাৰ্য্যই সমাজৰ আৰ্থিক দিশতো পৰোক্ষভাৱে প্ৰভাৱ পেলাইছিল।ইমান বোৰ কাম কাজ কৰি খেতি পথাৰৰ কাম সামৰি আজৰি সময়ছোৱাতো এইসকল ৰমণীয়ে নিজে মুগা পুহিছিল,সূতা কাটিছিল আৰু বৈ-কাটি উলিয়াইছিল সুন্দৰ সুন্দৰ কপাহী, পাট আৰু মুগাৰ সাজ পাৰ।কেৱল নিজে পিন্ধাতে সীমাবদ্ধ নহয়,ঘৰৰ পৰিয়ালৰ সকলোৱে প্ৰয়োজনীয় আটাইবোৰ সাজ পোছাক নিজ হাতে বৈ কাটি ব‍্যৱহাৰ কৰিছিল।ৰজা মন্ত্ৰীৰ জীয়ৰীৰ লগত সোণ খটোৱা টোলোঠা, হাতী দাঁতৰ মাকঝ যৌতুকত দিয়াৰ কথা বুৰঞ্জীয়ে সদৰী কৰাৰ পৰা এটা কথা প্ৰতীয়মান হয় যে ৰজা ঘৰৰ সম্ৰান্ত মহিলা কুঁৱৰী সকলো বয়ন শিল্পৰ লগত ওতঃপ্ৰোত ভাৱে জড়িত আছিল।
                     চ‍্যুকাফাৰ অনুগামী আহোম যুগৰ পৰ্দাথবিহীন ৰমণী সকল অত‍্যাধিক পৰিশ্ৰমী হোৱাৰ উপৰি অতি বিলাসীও আছিল।টাই আহোম নামৰ কৃষিজীৱি জাতিটোৱে খ্ৰীষ্টপূৰ্ব আঢ়ৈ হাজাৰ বছৰ আগতেই প্ৰণালীবদ্ধ কৃষিৰ লগতে জ‍্যোতিষ চৰ্চা কৰিছিল।তেওঁলোকে পাটমূগা আৱিষ্কাৰ কৰি মানৱ সভ্যতাৰ এক নতুন দিশ উম্মোচন কৰিলে।তেওঁলোকে।পূৰ্বতে কলা কাপোৰ পিন্ধিছিল।সময়ৰ সোঁতত পৰিৱৰ্তিত সংস্কৃতিৰ সৈতে খাপ খাই পৰা আহোম সকলে নিজৰ জাতীয় ৰীতি এৰি পেলোৱাৰ বাবে এতিয়াও টাই ম‍্যুন নু ― অৰ্থাৎ বগা কাপোৰ পিন্ধা টাই বুলি কপবাদো নথকা নহয়। পৰৱৰ্তী কালত অসমীয়া বস্ত্ৰ শিল্পত সকলো জাতি উপজাতি ৰীতি নীতিৰ সমন্বয় ঘটিছিল।চ‍্যুকাফাই সৃষ্টি কৰি থৈ যোৱা কৃষি কেন্দ্ৰীক সমাজ খনলৈ নাৰী সকলৰ বৰঙণি অপৰিসীম।কৃষিৰ দৰেই বয়ন শিল্প,কুটীৰ শিল্পৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰত অগ্ৰণী ভূমিকা গ্ৰহণ কৰি জনসাধাৰণক কৰ্ম মূখী আৰু স্বাৱলম্বী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত চ‍্যু-কা-ফাৰ আৰ্দশ অনুকৰণীয়।
               লোক সংস্কৃতিৰ সাধক ড° বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱাৰ 'অসমৰ লোক সংস্কৃতি' নামৰ গ্ৰন্থত উল্লেখ কৰা মতে, 'ৰামায়ণ'ত অসমক পলু পোহাৰ দেশ বুলি কোৱা হৈছে। মুছলমান ঐতিহাসিকে অসমৰ পাট অতি উৎকৃষ্ট আৰু চীনৰ পাট কাপোৰৰ সমকক্ষ বুলি লিখি থৈ গৈছে।'
                   ড° লীলা গগৈদেৱৰ বৰ্ণনা মতে, 'অসমত অতি প্ৰাচীন কালৰে পৰা শিল্প তথা বয়ন শিল্পীৰ বিকাশ সাধিত হৈছিল।সপ্তম শতিকাৰ ৰজা ভাস্কৰ বৰ্মন উপঢৌকনৰ মাজত মিহি উৎকৃষ্ট খাপৰ ৰেচমী কাপোৰৰ নাম পোৱা যায়।এনে ৰেমমী কাপোৰৰ ভিতৰত তিনি বিধ হল ― পাট,মূগা আৰু এৰী।পুৰণি অসম বুৰঞ্জী বিলাকত বিভিন্ন ৰাজ্যৰ কন্যা আনিবলৈ যৌতুক বা জোৰণ দিওঁতে দিয়া কাপোৰ কানিৰ তালিকা ৰেচমী কাপোৰৰ প্ৰাচুৰ্য দেখা পাওঁ।সেইবোৰ কাপোৰ আমাৰ দেশতে তৈয়াৰ হৈছিল।পূৰ্বৰ কামৰূপ অথবা প্ৰাগজ্যোতিষপুৰৰ প্ৰাচীন বাসিন্দা জাতি জনজাতি সকলে পাট পলু,পুহি সুৰ্বণবস্ত্ৰ (মুগা বস্ত্ৰ) উৎপাদন কৰাৰ কথা অনেক অনেক ভাৱে কলেও,প্ৰকৃততে মধ্য যুগতে টাই আহোম সকলৰ আগমণৰ পৰৱৰ্তী কালছোৱাৰ পৰাহে পাটমুগা শিল্প উদ‍্যোগলৈ ৰূপান্তৰিত হৈ ক্ৰমান্বয়ে বয়ন শিল্পৰূপে বিস্তৃতি লাভ কৰে।কিয়নো প্ৰাগ আহোম যুগত ইয়াৰ সকলো মানুহেই পলু পুহিছিল যদিও ই কিন্তু জাতিগত বিদ্যা হৈ উঠা নাছিল।
                   চ‍্যু-কা-ফাৰ অনুগামী আহোম যুগৰ পৰ্দাথ বিহীন ৰমণী সকল নৃত্য গীততো পাকৈত আছিল, তেওঁলোকে বিহু নাম,বিয়ানাম,নিজেই সৃষ্টি কৰিছিল আৰু মনৰ আনন্দৰ বাবে মুকলি পথাৰত মুকলি বিহু ৰাতি বিহু আদি মাৰিছিল।কৰ্মপটু এই ৰমণী সকলৰ হাতেৰে প্ৰস্তুত হোৱা নানান মূল‍্যৱান কাপোৰ, সূতা গিৰিপথেদি বিদেশলৈ ৰপ্তানি হৈছিল।আহোম ৰাজত্বই গঢ়ি তোলা সংস্কৃতিৱান অসমীয়া জাতিৰ সুদীৰ্ঘ ইতিহাসৰ পাতে পাতে আমি দেখা পাও বহু জাতি জনজাতিৰ সমন্বয় ক্ষেত্ৰত অসমত অসমীয়া নাৰীয়ে (আহোম যুগৰ ৰমণী) প্ৰস্তুত কৰা ৰিহা,মেখেলা চাদৰ পৰিধান কৰি টাই সংস্কৃতিৰ প্ৰভাৱৰ কথা নৱ প্ৰজন্মকো সোঁৱৰাই দিবলৈ পাহৰা নাই।পৰম্পৰাগত ভাৱে চলি অহা অসমৰ বাপতি সাহোন বিহু উৎসৱে আহোম শাসনকালতে জাতীয় উৎসৱ মৰ্য্যদা লাভ কৰে।এই বিহুৰ লগত সংগতি থকা আহোম যুগৰ ৰমণী সকলে বোৱা আঁচুফুলেৰে ভমকাফূলীয়া গামোচাখনেও সময়ত গতিত 'বিহুৱান'লৈ ৰূপান্তৰিত হৈ অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ সমন্বয়ৰ এনাজৰী ৰূপে যাউতিযুগীয়া খ‍্যাতি বহন কৰি আহিছে।
                     সাম্প্ৰতিক বিশ্বায়নৰ যুগত কূটীৰ শিল্পৰ চাহিদা কমি অহাৰ সময়তো অসমৰ জাতীয় জীৱন মহীয়ান কৰি অহা অসমৰ বয়ন শিল্পলৈ নিত্য নতুন ৰেহ ৰূপৰ আমদানি হবলৈ লাগিছে।অসমৰ জীয়ৰী বোৱাৰীয়ে তাঁতশালত সপোন ৰচিবলৈ এৰা নাই।এই পাট মুগা আৰু এৰী সাজ-পোছাক অসম বা ভাৰতে নহয়,বিশ্বৰ বজাৰতো চাহিদা বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে। তথাপিও বিজ্ঞানৰ অৱদানৰ ফলত উন্নত মানৰ বস্ত্ৰ কম সময় আৰু কম খৰছত পাব পৰা হোৱা বাবে অসমৰ বয়ন শিল্প বহু পৰিমাণে স্তিমিত হোৱা যেন লাগে।সেয়ে সংশ্লিষ্ট কৰ্তৃপক্ষসমূহে, সমাজৰ দায়িত্বশীল লোকসকলে শিল্পবোৰ ৰক্ষাৰ বাবে উচিত পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিলেহে নিবনুৱা স্বাৱলম্বিতাৰ লগতে দেশৰ অৰ্থনৈতিক দিশতো অৰিহণা যোগাব।অন‍্যথা এসময়ত তাঁতশালৰ টোলোঠা, দোৰপতি, গৰকা আৰু নাচনী জৰীকে আদি কৰি আপুৰুগীয়া সম্পদ সমূহ যাদু ঘৰত ঠাই পাব।সংস্কৃতিৰ বৰপেটাও এদিন উদং হৈ পৰিব।সময় থাকোতেই আহোম যুগৰ ৰমণী সকলৰ চিন্তা-চেতনাৰে গঢ়ি উঠা পূৰ্বৰ ঐতিহ্য সমূহ নছহা নপমাকৈ স্বকীয় বৈশিষ্ট্যৰে জীয়াই ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰোঁ আঁহক।

   সহায়ক গ্ৰন্থঃ
   (১)সূৰ্য কুমাৰ ভূঞাঃ বুৰঞ্জীৰ ৰাণী
   (2)সৰ্বানন্দ ৰাজকুমাৰঃ ইতিহাসে 
    সোঁৱৰা ছশটা বছৰ
    (৩)ৰামেশ্বৰ বড়াঃ বৃহৎ টাই জাতি
    (৪)ড° লীলা গগৈঃ বেলি মাৰ গল

                (লেখকঃ পাৰিজাত নগৰ,যোৰহাট)
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »

টাই আহোমসকলৰ পানীয় নামলাও আৰু ইয়াৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী ණ....ত্ৰিদীৱ গগৈ, গোলাঘাট


       আহোম সকলৰ শক্তিবৰ্ধক পানীয় হিচাপে নাম-লাও বা সাজ-পানী অতীজৰ পৰাই আমাৰ সমাজত প্ৰচলন হৈ আহিছে ৷ এই শক্তিবৰ্ধক পানীয় আহোমসকলে বনৌষধিৰ পৰা তৈয়াৰ কৰি সেৱন কৰিছিল ৷ এই পানীয় বিধ অতি উচ্চ মান বিশিষ্ট আছিল, আৰু সাজ-পানীৰ অবিহনে আহোমসকলৰ সকাম-নিকাম, উৎসৱ-পাৰ্ৱন, আলহী-অতিথিৰ আপ্যায়ন আধৰুৱা আছিল ৷ সাজ-পানী যিহেতু ঔষধি বন পাতৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা হৈছিল গতিকে ইয়াৰ দ্বাৰা স্বাস্থ্যৰ কোনো ক্ষতি হোৱাৰ সম্ভাৱনা নাছিল ৷
আজিকালি এই সাজ-পানীত ব্যৱহৃত বনৌষধি সমূহ আমাৰ উদ্ভিদজগতৰ পৰা কিছু হ্ৰাস পোৱাৰ কাৰণেই হওঁক বা কিছু অজ্ঞতাৰ কাৰণেই হওঁক,আহোম ৰজা সকলৰ দিনৰ সেই সাজ-পানী আৰু এতিয়াৰ আমাৰ সমাজত প্ৰচলিত সাজ-পানীৰ মানদণ্ড বহুগুণে কম ৷ বৰ্তমানো আহোম গাওঁ সমূহত সাজ-পানীৰ প্ৰচলন দেখা যায় যদিও বহুত কম, ইয়াৰ কাৰণ এতিয়া বহুতো গাওঁ শ্ৰী শ্ৰী শংকৰ-মাধৱ গুৰু দুজনাৰ নীতি আদৰ্শৰে সকাম-নিকাম বা শুভকামত সাজ-পানীৰ পচলন বৰ্জন কৰিৱলৈ লৈছে ৷ আৰু দ্বিতীয়তে সময়ৰ সোঁতত বনৌষধি গছ বিলাক কিছুসংখ্যক আমাৰ মাজৰপৰা হেৰাই গৈছে আৰু বনৌষধি গছ বন বিলাকৰ গুনাগুণ জনা মানুহৰ অভাৱ হৈছে ৷ আহোম ৰজা সকলৰ দিনৰ সাজ-পানীত ১০১ বিধ বন দৰব ব্যৱহাৰ কৰিছিল কিন্তু এতিয়া আমাৰ সমাজত যি সাজ-পানী তৈয়াৰ কৰা পিঠা বনোৱা হয় তাত খুউব বেছি ২৫ ৰ পৰা ৩০ বিধ বনৌষধি ব্যৱহাৰ কৰা হয় ৷

         বাৰু যি কি নহওক,সাজ-পানীৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় প্ৰথম বস্তু হ'ল সাজৰ পিঠা বা বাখৰ ৷ সাজৰ পিঠা চাউলৰ কেঁচা পিঠাগুৰিৰ লগত তলত দিয়া বিভিন্ন বন ঔষধৰ পাত সমুহ শুকোৱাই গুড়ি কৰি মিহলাই তৈয়াৰ কৰা হয় ৷সেই বন পাত সমুহ হৈছে :

১)জালুক আৰু জালুকৰ পাত/piper nigrum.
২) তেজমুই/zanthoxylum nitidum.
৩)শোহনি বন/ acmella oleracea/Spilanthes. acmella /acmella ciliata.
৪)বিহলঙনি/Amphineuron opulantum.
৫)পিপলি/Piper longum.
৬)দীঘলতি পাত/Litsea salicifolia. 
৭)বিয়নি সাবটা /Desmodium sp.   
৮)ওভটা শঠ/Apamarg/achyrenthes aspera.
৯)টংলতি/callicarpa arborea.
১০)কপৌ ঢেকীয়া /Lygodium flexuosum.
১১)খুন খুনি ঢেকীয়া /selaginella sp.
১২)ঢেকীয়া লটি/Stenochlaena palustris.
১৩)কপৌ লতা/Lygodium microphyllum.
১৪)টিকনি বৰুৱা/smilax ovalifolia.
১৫)বাঘ আচোৰ/Persicaria perfoliata.
১৬)ধপাত তিতা/clerodenendrum viscosum.
১৭)কঠাল পাত/Artocarpus heterophyllus.
১৮)ছাম কঠাল পাত/Artocarpus odoratissimus.
১৯)চৈ পান/নগৰবচৈ/Naravelia zeylanica.
২০)বৰ টুবুকি লতা/Cissampelos pareire.
২১)সৰু টুবুকি লতা/Cissampelos sympodialis.
২২)ভৃঙ্গৰাজ/Sphagneticola trilobata.৯
২৩)বন জালুক/oldenlandia corymbosa.
২৪)বৰ মানিমুনি/Centella asiatica.
২৫)সৰু মানিমুনি/hydrocotyle sibthorpioides.
২৬)ডালচেনি পাত/cinnamomum zeylanicum.
২৭)বাঁহ পাত/ Bambusa tulda.
২৮)মধুৰি পাত/psidium guajava.
২৯)হেতালতী/কাউৰী ঠোটীয়া লতাৰ পাত/Thunbergia grandiflora.
৩০)জেতেলী পকা পাত/rubus rugosus.
৩১)লতা মাহুদি/croton caudatus.
৩২)দ্ৰোণ বন/leucas aspera.
৩৩)ফুটুকলা পাত/melastoma malabathricum.
৩৪)লাজুকি বন/Mimosa Pudica.
৩৫)পথৰুৱা বিহলঙনি/Polygonum hydropiperoides.
৩৬)কুকুৰ সূতা/grewia serrulata.
৩৭)সৌৰা পাত/streblus asper.
৩৮)তোলোঠা পকা/ardisia arborea.
৩৯)লাইজাবৰি/drymaria cordata.
৪০)বাঘনলা পাত/ Actinodaphne bourdilloni.
৪১)মাখিয়তী পাত/Flemingia strobilifera.
৪২)জলকীয়া আৰু জলকীয়া পাত/Chilli Pepper.
৪৩)গছ মাহুদি/
৪৪)চেনিবন/বন তুলসী/মধুমেহাৰী/Scoparia dulcis.
৪৫)পানৰ মাহি পাত/
৪৬)আউনি পান/Piper chaba/piper sarmentosum.(Wild betel leaf)
৪৭)চিকামৰলিয়া পাত/Macaranga indica.
৪৮)বনবগৰী লতাৰ পাত/
৪৯)মুৰমুৰী পাত/Eurya nitida.
৫০)গৰখীয়া কৰায়/Callicarpa macrophylla.
৫১)ভোমলতি পাত/Symplocos Racemosa.
৫২)পানী মধুৰি পাত/Glochidion eriocarpum.
৫৩)লতা মধুৰী /
৫৪)কঠলোৱা পাত/Litsea nitida.
৫৫)বাঘ কনিয়া/
৫৬)ঔলতা পাত/Delima tomentosa.
৫৭)কপহুৱা/Olax imbricata.
৫৮)ভীমকলৰ কুমলীয়া পাতৰ থোৰি/Musa balbisiana.
৫৯)ল বৰুৱা/rumex obtusifolius.
৬০)মাধৈমালতী/Roydsia suaveolens.
৬১)মাটিকঠালৰ কুমলীয়া কোঁহ/Ananas comosus.
৬২)সহদেৱী বন/Cyanthillium cinereum.
৬৩)আছু গছ বা দাৰুহৰিদ্ৰা পাত/ Morinda angustifolia.
৬৪)গান শোৱালু/Litsea glutinosa.
৬৫)বৰশী আঁকোৰা গছৰ পাত/
৬৬)আদা পাত/Zingiber officinale.
৬৭)হালধি পাত/Curcuma longa.
৬৮)নেমুটেঙা পাত/Citrus limon.

           এতিয়া সাজৰ পিঠা বনোৱাৰ বিধিটো হৈছে এনেধৰণৰ৷ মই বিভিন্ন সময়ত বহু কেইগৰাকী আই মাতৃৰ লগত(যি সকলে বিভিন্ন বন পাত সমুহ মিশ্ৰিত কৰি সাজৰ পিঠা তৈয়াৰ কৰে)কথা পাতি জানিব পৰা মতে প্ৰতি বিধ বন ঔষধৰ সম পৰিমানৰ লয়, অৰ্থাৎ এবিধ বন পাত যদি ১ গ্ৰাম লয় বাকি বিলাকো ১ গ্ৰামকৈ লব লাগিব ৷ এতিয়া যদি ধৰি লোৱা হয় ৩ কে.জি পিঠাগুৰিৰ বাবে সাজৰ পিঠা বনাব,তেন্তে ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজন হ'ব, প্ৰতি বিধ বন ঔষধৰ সমপৰিমানৰ মিশ্ৰিত কেঁচা পাত ৫ কে.জি ৷  এতিয়া এই ৫ কে.জি কেঁচা সামগ্ৰী ৰ'দত শুকোৱাই গুড়ি কৰি পোৱা যাব ৮০০ গ্ৰামৰ পৰা ১ কে.জি শুকান গুড়ি ৷ এই পৰিমাণৰ বন পাতৰ শুকান গুড়ি ৩ কে.জি পানী দি গলাই লোৱা কেঁচা পিঠাগুৰিৰ লগত মিলাই গোল গোলকৈ ঘিলা আকাৰত পিঠা বনাই সেইবোৰ চালনি এখনত তলত বিহলঙনীৰ পাত দি তাৰ ওপৰত ঘিলা আকৃতিৰ পিঠাবোৰ মেলি দি শুকাবৰ বাবে ৰ’দত দিয়া হয় ৷ তলত বিহলঙনীৰ পাত দিয়াৰ কাৰণটো হ’ল বিহলঙনী থাকিলে পোক-পৰুৱাই পিঠাবোৰ খাবলৈ নাহে  এই ঘিলা আকৃতিৰ পিঠা বোৰকে সাজৰ পিঠা বা সাজৰ বাখৰ বুলি কুৱা হয় ৷

          আগতে আহোমসকলে অকল চাউলৰ পৰাই সাজ-পানী প্ৰস্তুত কৰিছিল, কিন্তু পিছলৈ কিছুমান আহোমৰ ৰাজকীয় পৰিয়ালে মুখৰ তৃপ্তিৰ বাবে ভীমকল আৰু পকা কঠালৰ পৰাও সাজ-পানী প্ৰস্তুত কৰিবলৈ ল'লে ৷

         প্ৰস্তুত প্ৰণালী প্ৰায় প্ৰত্যেকৰে একে কিন্তু পানীয় বিধৰ ৰঙৰ পৰিবৰ্তন দেখা যায় ৷ যেনে:- ভীমকলৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সাজ-পানী ফটফটীয়া খাৰ বৰণৰ হয় , ঠিক তেনেকৈ পকা কঠালৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সাজ-পানী ফটফটীয়া হালধীয়া ৰঙৰ হয় আৰু চাউলৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সাজ-পানী প্ৰথমে সোণালী ৰঙৰ হয় আৰু পাচলৈ বগা হৈ পৰেগৈ ৷ অবশ্যে এই ৰং সাজৰ পিঠাত ব্যবহাৰ কৰা বনৌষধি আৰু ইয়াৰ পৰিমানৰ ওপৰতো নিৰ্ভৰ কৰে ৷

           বাৰু যি কি নহওক, চাউলৰ পৰা প্ৰস্তুত কৰা সাজ-পানীৰ প্ৰস্তুত প্ৰণালী এনেধৰণৰ :-

         বৰাচাউল বা ভাতৰ চাউল দুয়োবিধ চাউলৰপৰাই সাজ-পানী প্ৰস্তুত কৰিব পাৰি যদিও আহোম সকলে অকল বৰা চাউলৰ পৰাই সাজ-পানী প্ৰস্তুত কৰিছিল কাৰন বৰাচাউলৰ পৰা তৈয়াৰ কৰা সাঁজ-পানী অত্যন্ত সুস্বাদু আছিল ৷

         বৰাচাউলৰপৰা প্ৰস্তুত কৰিবলৈ হ'লে প্ৰথমে ছেৱা দিয়া ভাত অৰ্থাৎ ভাপত দিয়া ভাত সিজাই লব লাগে ৷ ছেৱা দিয়া ভাতৰ সাজ তৈয়াৰ কৰিবলৈ যাৱতীয় পৰিমাণৰ বৰা চাউল পানীত ২/৩ ঘন্টা তিয়াই থৈ সেইখিনিক এটা মিহি ফুটা থকা ধাতুৰ খৰাহীত ভৰাই ভাপত দিয়া হয় ৷ ভাপত সিজাবৰ বাবে ডাঙৰ বটোৱা এটাত প্ৰথমে পানী গৰম কৰি সেই বটোৱাটোৰ ওপৰতে তিয়াই থোৱা বৰা চাউলৰ খৰাহীটো পাতি দিয়া হয় যাতে পানীৰ ভাপবোৰ চাউলৰ মাজেদি পাৰহৈ গৈ থাকে আৰু এই ভাপৰ উত্তাপতে চাউলবোৰ সিজি উঠে ৷ এনে ভাতকে ছেৱা ভাত বোলে ৷

         এতিয়া এখন ডলাত কলপাত দি তাৰ ওপৰত ভাতখিনি মেলি দিব লাগে ৷এতিয়া যদি ৩ কে.জি চাউলৰ ভাত হয় তেন্তে জোখ অনুযায়ী ২০০ গ্ৰামৰ সাজৰ পিঠা খুন্দি গুড়ি কৰি লৈ, ভাতখিনি কিছু গৰম হৈ থাকোতেই সাজৰ পিঠাৰ সেই গুড়িখিনি ভাতখিনিৰ ওপৰত সমানে ছটিয়াই দি ধুনীয়াকৈ মিলাই দিব লাগে  তাৰ পিছত ওপৰত কলপাতেৰে ঢাকি দি কাষবোৰত বিহলঙনী পাত দিব লাগে যাতে পৰুৱা-পিপৰা তাত উঠিব নোৱাৰে ৷ ভাতখিনি এনেদৰেই ২/৩ দিন ডলাত থকাৰ পাচত ভাতখিনিত এক ৰসাল পদাৰ্থৰ তৈয়াৰ হয় আৰু এটা গোন্ধ ওলাই ৷ এতিয়া এই ভাতখিনিক নতুন আৰু শুকান মাটিৰ কলহত ভৰাই কলপাতেৰে সোপা মাৰি থ'ব লাগে ৷৷ প্ৰায় এক সপ্তাহমান সময়ৰ পিছত কলহৰ ভিতৰত সাজ-পানী তৈয়াৰ হৈ উঠে ৷ এই পানী নিমিহলোৱা সাজ-পানীকে "ৰহী"বা "লুক-লাও" বোলে আৰু ইয়াৰ ৰং সোণালী আৰু ই অতি সুস্বাদু হয় ৷ ৰহী উলিওৱাৰ পাছত কলহবোৰত অলপ অলপ পানী ভৰাই ভাতবোৰ চেপি উলিওৱা সাজক চেপা-সাজ বোলে  চেপা-সাজৰ সোণালী ৰংটো কমি কিছু পৰিমাণে বগা হৈ পৰে আৰু ইয়াৰ সোৱাদো কম ৷ সাজ চেপি উলিওৱাৰ পিছত ৰৈ যোৱা ভাতখিনিক সাজৰ গুটি বুলি কোৱা হয়, আৰু এনেদৰেই সাজ-পানী প্ৰস্তুত কৰা হয় ৷

        ঠিক একেদৰেই ভীমকল আৰু পকা কঠালৰ পৰাও প্ৰস্তুত কৰা হয়
৷ ভীমকল হ'লে,পকা ভীমকল খিনি বাকলি গুচাই অলপ পিটিকি লৈ সাজৰ পিঠা জোখ মতে লৈ গুড়ি কৰি ভালদৰে সানি নতুন আৰু শুকান মাটিৰ কলহত ভৰাই কলপাতেৰে সোপা মাৰি থ'ব লাগে ৷ ঠিক তেনেদৰেই কঠালৰ সাজ-পানীতো একে , পকা কঠাল চাফাকৈ গুটি উলিয়াই লৈ সাজৰ পিঠা জোখ মতে লৈ গুড়ি কৰি ভালদৰে হানি নতুন আৰু শুকান মাটিৰ কলহত ভৰাই কলপাতেৰে সোপা মাৰি থ'ব লাগে ৷

       এই তিনিবিধৰে প্ৰস্তুত প্ৰণালীৰ মাত্ৰ পাৰ্থক্য এটাই ,সেইটো হ'ল চাউলৰ পৰা সাজ-পানী বনাবলৈ হলে ভাত খিনিত পিঠা হানি ২/৩ দিন ডলাত থব লাগে কিন্তু কল বা কঠালৰ ক্ষেত্ৰত নালাগে , লগালগ সাজৰ পিঠা সানি কলহত ভৰাই থব পাৰি আৰু ইয়াত পানী ব্যৱহাৰ কৰা নহয় , কল বা কঠালৰ যিখিনি ৰস নিগৰিত হয় সেই খিনিয়ে ৷ আৰু ইয়াক ৪ ৰ পৰা ৬ দিনলৈকেহে খাব পাৰি পিচলৈ সোৱাদ বেয়া হয় বুলি জানিব পাৰিছোঁ (যিহেতু মই নিজে আজিলৈকে ইয়াৰ সোৱাদ লোৱা নাই)৷
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »

চৰাইদেউ: অতীত আৰু বৰ্তমান, এক অৱলোকন ණ...প্ৰাঞ্জল মহন বৰুৱা, বকতা পাৰিজাত, শিৱসাগৰ

         প্ৰকৃতিয়ে অকৃপণভাৱে অপৰ্ণ কৰা অপাৰ ৰূপৰাশিক লৈ অসম এখনি অতিশয় চহকী ৰাজ্য । এই অসম ৰাজ্যৰে অভিভক্ত শিৱসাগৰ জিলাৰ এখনি ৰূপ সৌন্দৰ্য্যৰে সালংকৃতা ঠাই হল চৰাইদেউ।এখনি বুৰঞ্জীয়ে পৰশা নগৰ। ঠাইখনৰ ইতিহাসৰ প্ৰাচুৰ্য্যতাৰ চিকমিকনি আৰু নৈসৰ্গিক সৌন্দৰ্য্যই সকলোকে প্ৰথম দৃষ্টিতে আকৰ্ষিত কৰে।ঠাইখন কেইলানি মান সৰু সৰু পাহাৰৰ সমষ্টি।এই সৰু সৰু টিলাবোৰত উঠিলে দেখা যায়, চিৰ যৌৱনা হৈ থকা শাৰী শাৰী নীলা পাহাৰ আৰু শস্য শ‍্যামলা বিস্তৃত ধাননি।প্ৰকৃতিৰ এই অনুপম দৃশ্য উপভোগ কৰি স্বাভাৱিকতেই সকলোৰে অন্তৰ পৰশি যায়।
              প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যৰ ফালৰ পৰা এক অন্যন্য মাত্ৰা লাভ কৰা চৰাইদেউ ঐতিহাসিক ভাৱে অতিশয় চহকী ঠাই।ইতিহাসৰ জলঙাৰে যদি আমি চৰাইদেওক চাও তেন্তে দেখিম যে অসমীয়া জাতিৰ পিতৃ পুৰুষ, বৰ অসমৰ ভেঁটি গঢ়োতা স্বৰ্গদেউ চা‍ওল‍্যুং ছুকাফাই ১২৫৩ খ্ৰীষ্টপূৰ্বত চৰাইদেওত ৰাজধানী পাতিছিল।
 স্বৰ্গদেও চাওল‍্যুং ছু‍‍কাফাই পাটকাই পৰ্বত পাৰ হৈ সৌমাৰত প্ৰৱেশ কৰাৰ পাছৰে পৰা সৌমাৰৰ বিভিন্ন ঠাইত ৰাজধানী পাতিছিল।কিন্তু কেইদিনমান সেই ঠাইত অতিবাহিত কৰাৰ পাছত ভিন্ন প্ৰাকৃতিক কাৰণত বসবাসৰ অনুপযুক্ত হোৱাৰ বাবে তেওঁ ঠাইবোৰ এৰিব লগা হৈছিল। শেষত বহু ঘূৰি পকি আহি তেখেতে এখন অতিশয় নৈসৰ্গিক সৌন্দৰ্যযুক্ত ওখ ঠাইত উপস্থিত হল।ঠাইডোখৰৰ ভৌগোলিক অৱস্থান তথা প্ৰকৃতিৰ অপৰোপ সৌন্দৰ্য্যই তেওঁক বাৰুকৈয়ে মোহিত কৰিলে । আৰু তাতে ৰাজধানী পাতি 'এক গাঁও এক মাও' নীতিৰে এখন নতুন ৰাজ্য জন্ম দিয়াৰ সপোন দেখিলে। পিছলৈ এয়াই হৈ পৰিল বৰ অসমৰ আৰম্ভণি।এই ঠাইডোখৰে আছিল চৰাইদেও।অসমৰ বিশষ্ট বুৰঞ্জী বিদ ড° লীলা গগৈয়ে তেখেতৰ 'টাই সংস্কৃতিৰ ৰূপৰেখা' নামৰ গ্ৰন্থ খনিত 'চে-ৰাই-ডয়' শব্দৰ পৰা চৰাইদেউ হৈছে বুলি কব খোজে। শব্দগত অৰ্থ অনুসৰি 'চ' মানে নগৰ, 'ৰাই' মানে জিলিকা আৰু 'ডয়' মানে পাহাৰ। অৰ্থাৎ পাহাৰত জিলিকা নগৰ।
                      স্বৰ্গদেউ চাওল‍্যুং ছ‍্যুকাফাই প্ৰতিষ্ঠা কৰা ৰাজধানী খন স্বৰ্গদেউ ত‍্যাওখামতিৰ দিনলৈকে চৰাইদেউতে আছিল।ছ‍্যুকাফাৰ দিনৰ পৰা ত‍্যাওখামতি দিনলৈকে ৰাজধানী হৈ থকা চৰাইদেউ অসম ৰাজ্যৰ প্ৰথমাৱস্থাৰ ৰাজনীতি,অৰ্থনীতি, সাহিত্য-সংস্কৃতি সকলোৰে সাক্ষী আছিল। পিছত ছুদাংফা বা বামুণীকোঁৱৰৰ দিনত চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী খন স্থানান্তৰিত কৰা হৈছিল। ৰাজত্বকালৰ প্ৰথম ডেৰশ বছৰৰ ৰাজধানী চৰাইদেউৰ পৰা ৰাজধানী স্থানান্তৰিত কৰাৰ পাছতো ঠাইডোখৰৰ গুৰুত্ব অটুট আছিল।প্ৰথম ৰাজধানী হিচাপে ঠাইখনক অতি প্ৰৱিত্ৰ ঠাই ঞ্জান কৰিছিল। তেওঁলোকে বিভিন্ন ধৰণৰ ধৰ্মীয় আৰু ৰাজকীয় নীতি নিয়ম বিলাক চৰাইদেওতে সমাপন কৰিছিল । ৰজা হোৱাৰ প্ৰা্ক ক্ষণতে আহোম স্বৰ্গদেউ সকলে অনুষ্ঠিত কৰা শিঙৰী ঘৰত উঠি কৰা ৰাজ অভিষেক কাৰ্য্য চৰাইদেউতে সম্পন্ন কৰা হৈছিল।তদুপৰি আহোম সকলৰ প্ৰধান বিগ্ৰহ চোমদেও চৰাইদেউতে প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছিল।
               চৰাইদেউ প্ৰাক্ আহোম যুগতো ঐতিহাসিকভাৱে যথেষ্ট গুৰুত্ব পূৰ্ণ ঠাই আছিল। প্ৰাক্ আহোম যুগত ঠাইখন বৰাহীসকলৰ প্ৰৱিত্ৰ তীৰ্থ স্থান আছিল।ছুকাফা অসমলৈ অহাৰ সময়ত বৰাহী ৰজাই তেওঁলোকৰ দেওথকা ঠাইতে নগৰ কৰিবলৈ ভাল বুলি আহ্বান জনাইছিল।
চৰাইদেউৱে অসমৰ লোকসংস্কৃতিৰ ক্ষেত্ৰখনতো এক বিশেষ স্থান দখল কৰি আহিছে। বিহু গীতত চৰাইদেউ সম্পৰ্কে এনেদৰে প্ৰতিফলিত হয়―
           চৰাইদেউ পৰ্বতত কুকুৰা কাটিলো
           পাটকাইত পৰিলে তেজ
           নাচনীৰ খোপালৈ চাবকে নোৱাৰি
            যেন ময়ূৰৰ নেজ।

           বিহুটি আছিলে কলিয়াবৰতে
           চৰাইদেউত ললেহি ঠাই
           গাঁৱৰ ডেকা বুঢ়াই আদৰি আনিলে
            ৰঙালী বিহুটি পাই।
              ছশ বছৰীয়া গৰিমাময় ৰাজত্বকালত খেল ধমালী,নৃত্য-গীত,পূজা-পাৰ্বণ,শিক্ষা, স্থাপত্য, চিত্ৰকলা,ব‍্যৱসায়-বাণিজ্য সকলোবোৰ দিশে চৰাইদেউক চহকী কৰিছিল। বৰ্তমান চৰাইদেউ স্বৰ্গদেউ, ডা-ডাঙৰীয়া আৰু ৰাজ পৰিয়ালৰ লোকসকলৰ মৈদাম দিয়া স্থান হিচাপে জনাজাত।
                  আহোমসকলৰ বাবে অতি প্ৰৱিত্ৰ ঠাই চৰাইদেৱে বহু সময়ত প্ৰত‍্যাহ্বানৰ মুখামুখি হোৱাৰো পৰিলক্ষিত হৈছে। আহোম স্বৰ্গদেউ আৰু ডা ডাঙৰীয়া সকলৰ মৈদাম বোৰ ধন-সম্পত্তিৰ আশাত যুগে যুগে বহু দুষ্ট লোকে লোকে লুট-পাট চলোৱা দেখা গৈছিল।চিহাবুদ্দিন তালিছৰ বিৱৰণী মতে,মোগল সেনাপতি মিৰজুমলাই চৰাইদেউৰ দহটা মৈদাম খান্দি প্ৰায় ৯০ হাজাৰ টকাৰ মূল‍্যৱান ধন সম্পত্তি হস্তগত কৰিছিল।মানৰ আক্ৰমণৰ সময়তো বহুতো মৈদামত লুট-পাট চলোৱা হৈছিল । বৃটিছ শাসন কালতো বহু কেইটা মৈদাম খান্দি ধন-সোণ বৃটিছ সকলে হস্তগত কৰাৰ তথ্য পোৱা যায়। এইবোৰে চৰাইদেওৰ ঐতিহ্যক যথেষ্ট পৰিমাণে ম্লান কৰি পেলাইছিল।বৰ্তমান সময়তো চৰাইদেউ অতিশয় অৱহেলিত অৱস্থাত আছে।বিশ্বৰ অন্যতম এটি আশ্বাৰ্য্যকৰ বস্তু মিছৰৰ পিৰামিডতকৈ কোনো গুণে কম নোহোৱা চৰাইদেউত শ শ মৈদাম আছিল যদিও ইয়াৰ মাত্ৰ আঠটা মৈদামহে অসম চৰকাৰৰ পুৰাতত্ব বিভাগে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।কেন্দ্ৰীয় পুৰাতত্ব বিভাগে চাৰিটা মৈদাম সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিছে।দুৰ্ভাগ‍্যবশত আজিলৈকে চৰাইদেউৰ চাৰিসীমাটোকে স্পষ্টকৈ চিহ্নিত কৰি স্থায়ী ভাৱে বেৰ দিব পৰা নাই।বৰ্তমানেও বহু মৈদাম জৰাৰ্জীণ অৱস্থাতেই আছে। চৰাইদেউত মৈদামসমূহৰ উপৰি আৰু বহু কেইটা ঐতিহাসিক ৰ্কীতিচিহ্ন,পুখুৰী, দৌল,মঠ-মন্দিৰ আছে। কিন্তু আজিলৈকে এইসমূহ সম্পদক যথোপযুক্ত সংৰক্ষণ কৰিব পৰা নাই। এই ক্ষেত্রত সচেতন ব‍্যত্তি, অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান আৰু ৰজাঘৰৰ বহু কৰণীয় আছে। বহু সময়ত কৰ্তৃপক্ষই কেৱল ধন সংগ্ৰহৰ বাবেহে চৰাইদেউক ব‍্যৱহাৰ কৰিছে যেন অনুভৱ হয়।
"আমি আশাবাদী যে উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ এক অন্যতম পাহাৰীয়া পৰিৱেশে আগুৰি থকা আমাৰ চৰাইদেউখনি অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান প্ৰতিষ্ঠান, স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা আৰু চৰকাৰৰ সহযোগত এখন জাকত জিলিকা পৰ্য্যটন নগৰী হিচাপে গঢ়ি উঠিব।"

      পৰ্যটন হৈছে বৰ্তমান বিশ্বৰ বৃহত্তম আৰু সকলোতকৈ দ্ৰুত গতিত বিকাশ প্ৰাপ্ত উদোগ‍্য । চৰাইদেউ পৰ্যটকক আকৰ্ষণ কৰিব পৰাকৈ প্ৰাকৃতিক, ঐতিহাসিক সকলো দিশত যথেষ্ট সম্ভাৱনাময় ঠাই যদিও বৰ্তমানলৈকে সেইটো হৈ উঠা নাই। অৱশ্যে শেহতীয়াকৈ বিশ্ব ঐতিহ্যক্ষেত্ৰৰ বিবেচনা তালিকাত চৰাইদেউৱে স্থান লাভ পোৱাটো অতিশয় গৌৰৱৰ কথা।অতি সম্প্ৰতি অনুষ্ঠিত হোৱা 'চৰাইদেউ মহোৎসৱ'ও চৰাইদেউক কৰি তুলি ধৰাৰ এটি যোগাত্মক পদক্ষেপ।আমি আশাবাদী যে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ এক অন্যতম পাহাৰীয়া পৰিৱেশ আগুৰি থকা আমাৰ চৰাইদেউ খনি অসমৰ বিভিন্ন অনুষ্ঠান-প্ৰতিষ্ঠান, স্বেচ্ছাসেৱী সংস্থা আৰু চৰকাৰৰ সহযোগত এখন জাকত জিলিকা পৰ্যটন নগৰী হিচাপে গঢ়ি উঠিব।ঐতিহাসিক দিশৰ পৰা অতিশয় চহকী চৰাইদেউ বৰ্তমানৰ বুকুত বসন্তৰ প্ৰকৃতিৰ দৰে ন-যৌৱনা হৈ পৰিব।
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »

আহোম যুগৰ নাৰীৰ ৰাজনৈতিক চেতনাবোধ ණ...দিলীপ কুমাৰ বুঢ়াগোহাঞি

অসম বুৰঞ্জীত বহু কেইগৰাকী বিদূষী অসমীয়া নাৰীৰ কথা পোৱা যায়। ছশ বছৰীয়া আহোম ৰাজত্বৰ কালত এইসকল নাৰীয়ে নিজস্ব প্ৰতিভা , ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰু বীৰত্বৰে বিৰল চানেকি দাঙি ধৰি গৈছে। কুমলাঙ্গী নাৰীৰ সময়ত বীৰ যোদ্ধা হৈছে, দেশ শাসন কৰিছে, বিদেশীৰ হাতৰ পৰা দেশৰ অখণ্ডতা ৰখা কৰাত অগ্ৰণী ভূমিকা লৈছে আৰু স্বৰ্গদেউ সকলক উপযুক্ত পৰামৰ্শৰে নিজৰ ৰাজনৈতিক দক্ষতা দেখুৱাই গৈছে। এই সকল নাৰীৰ ভিতৰত চাওচিংকুঁৱৰী , মূলাগাভৰু,ৰমনী গাভৰু, জয়মতী কোৱৰী,কুৰঙ্গনয়নী,ফুলেশ্বৰী কুঁৱৰী সোনামতী,সোনাদৈ আৰু ৰমণী, লাহৰী, মনোমতী আদি অন্যতম।
ছু-ক্লেন-মুঙ স্বৰ্গদেওৰ কুঁৱৰীৰ নাম নাং-টেন-খাম।কিছু বুৰঞ্জীয়ে তেওঁক চাও - চিং কুঁৱৰী বুলিও পৰিচয় দিয়ে।তেওঁ নৰা ৰজাৰ জীয়াৰী বুদ্ধিমতী আৰু বিদুষী মহিলা।তেওঁ আনকি ভৰিয়েৰেও আহোম আখৰ লিখিব পাৰিছিল। গড়গঞা ৰজাৰ ৰাজত্ব কালত ব্ৰহ্মদেশৰ উত্তৰ অংশৰ নৰা ৰাজ্য আৰু দক্ষিণৰ মান ৰাজ্যৰ সীমা বিবাদৰ কাৰণে এখন ৰণ কৰিছিল। ৰণত ছুক্লেন মুং স্বৰ্গদেৱে সহায় কৰাত নৰা ৰজাই জয়লাভ কৰে।সেয়েহে নৰা ৰজাই মিএতাত পাশত আবদ্ধ হৈ তেওঁৰ শিক্ষিতা ৰাজকুমাৰী নাং-টেন-খামক সালংকৃতা কৰি ছু-ক্লেন-মুউ স্বগদেওলৈ বিয়া দিছিল। স্বগদেৱে ৰাজ্য ভাৰ হাতত লৈ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী চৰগুৱাৰ পৰা গড়গাঁৱলৈ তুলি আনিলে।নতুন ৰাজধানীখন পৰিপাটীকৈ সজোৱাত ৰাণী চাও-চিং-কুঁৱৰীৰ দিহা পৰামৰ্শ মানিলৈ স্বৰ্গদেৱে গড়গাঁও নগৰ খন গড়েৰে মেৰাই ললে।বোলে "নগৰৰ চাৰিওফালে গড় হব লাগে। তেহে ভাল"। ৰাণীৰ অনুৰোধ স্বৰ্গদেৱে  মানি ললে আৰু ৰজাৰ কাৰেংঘৰৰ মাজলৈ চাৰিওফালে গড় বান্ধি নগৰ খন পৰিপাটীকৈ সজালে । এই তিনি খাপৰ গড় হ'ল ইটা গড়,ভিতৰ গড় আৰু বাজ গড়। বাজগড়ৰ বাহিৰ ফালে গাতে লগাই আহল বহল আৰু দকৈ গড়খাৱৈ খন্দালে ।বহি শত্ৰুৱে সহজে নগৰ সোমাব নোৱাৰাকৈ প্ৰহৰীৰ ব্যৱস্থা কৰিলে আৰু গঁড়খাৱৈ পাৰ হব নোৱাৰাকৈ পানীপূৰ্ণ কৰি ৰাখিলে। ফলশ্ৰুতিত আহোম ৰাজত্ব কালত গড়গাঁও প্ৰায় আঢ়ৈশ বছৰ ৰাজ্যৰ স্নায়ু কেন্দ্ৰ হৈ পৰিল।
গড়গাঁওত নিমাৰ্ণ কৰা ৰজাৰ বাসস্থানৰ কাঠ বাহৰ কাৰেং ঘৰটোও চিএ ভাস্কৰ্যৰে চকুত লগাকৈ নিমাৰ্ণ কৰি লোৱা হৈছিল।য'ত ৰাণীৰ পৰামৰ্শই  গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা লৈছিল। মোগল ইতিহাসবিদ চিহাবুদ্দিন তালিছে কাৰেংঘৰৰ  যি বৰ্ণনা লিপিবদ্ধ কৰিছিল, তাৰ পৰাই প্ৰমাণ হয় যে ৰাজধানীৰ সুৰক্ষা ব্যৱস্থা আৰু সৌন্দৰ্য্যত আছিল চাওচিং কোঁৱৰীৰ পৈণত হাতত পৰশ আৰু ভৱিষ্যত ৰাজনৈতিক চিন্তা।ফলশ্ৰুতিত পৰৱৰ্তী কালত গড়গাঁৱে গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিবলৈ সক্ষম হৈছিল।
     জয়ধ্বজ সিংহ  স্বৰ্গদেওৰ ৰাজত্ব কালত মুছলমান সেনাপতি মীৰজুমলাই অসম আক্ৰমন কৰিছিল। তেওঁ গড়গাঁও অধিকাৰ কৰাৰ পূৰ্বে স্বৰ্গদেও পলাই চৰাই খোৰোঙত আশ্ৰয় লৈ ভগনীয়া ৰজাৰ পৰিচয় দিব লগা হৈছিল। কিন্তু ১৬২২ চনত বাৰিষাই প্ৰৱল ৰূপ ধাৰণ কৰাত বানপানীৰ লগত অনভিজ্ঞ মুছলমান সৈন্যৰ বিপৰ্য্যয় হবলৈ ধৰে। বহু মোগল সৈন্য জহনী ৰোগত মৃত্যু হল,বহু সৈন্য আহোম সৈন্যৰ হাততো মৃত্যু হল।উপায়হীন হৈ মীৰজুমলাই সন্ধিৰ প্ৰস্তাৱ দিলে।সন্ধিৰ চৰ্ত মতে জয়ধ্বজ সিংহ স্বগদেৱে ‍১০০ বন্দী,১০০বেটী,৪০টা হাতী,২০০০ তোলা সোণ ,ছয় জন বিষয়াৰ ল'ৰা ৰ যৌতুক সহ ৰজাৰ জীয়ৰী ৰমণী গাভৰুক দিল্লীৰ বাদশ্বাহলৈ বিয়া দিব লগা হ'ল। তেতিয়া ৰমণী গাভৰুৰ বয়স আছিল মাথোঁ ছয় বছৰ । ৰমণী গাভৰুৱে অচিন দেশৰ অপৰিচিত পৰিৱেশত মোগলৰ হেৰেমত থাকি ডাঙৰ দীঘল হ'ল আৰু উপযুক্ত বয়সত আজমতাৰৰ লগত বিয়া হ'ল।কিন্তু দেশ বৈৰী বিদেশীৰ মাজত থাকিও এইগৰাকী আহোম ৰমণীয়ে স্বদেশ আৰু স্বজাতিৰ মঙ্গল কামনা কৰি গৈছিল।
 ৰমণী গাভৰুৰ মোমায়েক হ'ল লালুকসোলা বৰফুকন। এইজন আত্মাভিমানী ডাঙৰীয়াৰ কুচক্ৰান্তৰ বলি হব লগা হৈছিল আতন বুঢ়াগোহাঞিকে প্ৰমূখ্য কৰি আহোম ৰাজ্যৰ কেইবাজনো ডাঙৰীয়া আৰু ৰাজকোঁৱৰে । ৰাজ্যৰ সৰ্বেসৰ্বা হোৱাৰ লালসাতে তেওঁ মোগলৰ পৰা চাৰি লাখ টকা লৈ বিনাযুদ্ধ গুৱাহাটী এৰি দিবলৈ লোৱা সিদ্ধান্তৰ কথা জানিব পাৰি মোগলৰ অন্দৰ মহলৰ পৰাই ৰমণী গাভৰুৰ অন্তৰ আত্মাই হাহাকাৰ কৰি উঠিছিল । লালুকসোলাৰ দেশদ্ৰোহী প্ৰস্তাৱ প্ৰত্যাখ্যান কৰিবৰ কাৰণে ৰমণী গাভৰুৱে মইনা লিগিৰাৰ যোগে মোমাইদেউলৈ বাৰ্তা পঠিয়াই কৈছিল বোলে- "মোমাইদেউ তুমি মোগলৰ সাগৰত মজিছা সাৱধান, মোগলৰ তলা নলাৰ সম্ভেদ মইয়ে পাওঁ।অসমী আইৰ বুকুৰ আগ মঙহ ডুখৰি বঙালক দলিয়াই দিয়াৰ কথা সপোনতো নাভাবিবা । তাৰ পৰিমাণ কাললৈকে ভাল নহব। গোটেই দেশখন বঙালৰ ধোঁৱাৰ পাত হব আৰু আমাৰ পৰিয়ালৰ কুযশ এটা চিৰ কাললৈক ৰৈ যাব। কোমল বয়সতে মোগলক সোধাই দিয়া আৰু পিছত মোগল বোৱাৰী হোৱাৰ ৰহমত বাণুৱে অসমৰ স্বাধীনতা অটুট ৰাখিবলৈ
 সীমাবদ্ধ সুবিধাৰ মাজতো অপ্ৰাণ চেষ্টা চলাইছিল। কিন্তু ক্ষমতালোভী লালুকসোলাই জানো ৰমণী গাভৰুৰ কথা শুনিলে ।মোগলৰ হেৰেমত থাকিও অসম আৰু অসমীয়াৰ প্ৰতি থকা এনে দেশপ্ৰেম প্ৰেৰণাৰ উৎস।
         ছু-হুং-মুঙ দিহিঙ্গীয়া ৰজাৰ ৰাজত্ব কালত (১৪৯৭-১৫৩৯চন) মুছলমানে দুবাৰ অসম আক্ৰমন কৰিছিল। তেতিয়া মুছলমান সেনাপতি আছিল তুৰ্বক খান আৰু আহোম সেনাপতি আছিল ফ্ৰাচেংমঙ বৰগোহাঞি । যুদ্ধৰ থলি আছিল কলিয়াবৰ। ফ্ৰাচেংমুঙে সেনাপতি ৰ দায়িত্ব লোৱাৰ পূৰ্বে তুৰ্বকৰ লগত যুদ্ধত আহোমৰ কেইবাজনো বীৰ যোদ্ধা ৰণত পৰিছিল। তেতিয়া ফ্ৰাচেংমুঙে সেনাপতিৰ  দায়িত্ব লৈ যুদ্ধ যাত্ৰাৰ বাবে সাজু হ'ল । তেওঁ তেওঁৰ পত্নী মূলাগাভৰুৰ পৰা কবচ কাপোৰ বিচাৰিলে। একে নিশাৰ ভিতৰতে কপাহ নেওঠি,পাঁজি কৰি, সুতা কাটি, তাঁত লগাই বৈ দিয়া কবচ কাপোৰ ৰাতি নৌপুৱাতেই স্বামীৰ গাত পিন্ধাই যুদ্ধলৈ পঠালে। শত্ৰুয়ে বীৰ জনৰ কোনো অনিষ্ট সাধন কৰিব নোৱাৰে বুলি এক দৃঢ় বিশ্বাসৰ পৰম্পৰা আছে। কিন্তু দূৰ্ভাগ‍্য মূলা গাভৰু অশুচিৰ বাবে বীৰ স্বামী ফ্ৰাচেংমুঙক এনে কবচ পিন্ধাব নোৱাৰিলে। বিনা কবচেই যুদ্ধলৈ যাত্ৰা কৰা ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি তুৰ্বকৰ হাতত পৰাজিত হ'ল আৰু মৃত্যু বৰণ কৰিলে ।কবচ পিন্ধাই পঠাব নোৱাৰাৰ বাবেই  বীৰ স্বামীৰ আঘাতমৃত্যু হ'ল বুলি মুলাগাভৰুৱে ভীষণ আঘাত পালে আৰু তেওঁ নিজকে জগৰীয়া কৰিলে।
      তেতিয়া মূলা গাভৰুৱে স্বামীহন্তা তুৰ্বকৰ ওপৰত প্ৰতিশোধ লোৱাৰ বাবে দৃঢ় সংকল্প ললে । তেওঁ নিজ এটা নাৰী সৈন্য বাহিনী গঠন কৰিলে । এই বাহিনীত কেইবাগৰাকী ডাঙৰীয়াৰ পত্নীয়েও সহযোগ কৰিলে। নাৰী বাহিনীৰ নেতৃত্ব লৈ পুৰুষৰ সাজ পিন্ধি লাংজি নামৰ হাতীৰ পিঠিত উঠি হাতত খোলা তৰোৱাল লৈ ৰণচণ্ডী মূৰ্তি ধৰি মূলাগাভৰু মোগল সৈন্য ৰ  মাজত সোমাই গ'ল। ইয়াকে দেখি মোগল সৈন্যৰ মাজত চাঞ্চল‍্যৰ সৃষ্টি হ'ল আৰু আহোম সৈন্য সকল দূগুণ উৎসাহিতহৈ মোগল সৈন্যৰ ওপৰত জপিয়াই পৰিল। চাৰি দিন ধৰি মুছলমান সৈন্যৰ লগত দেশৰ অখণ্ডতাৰ হকে যুদ্ধ কৰি শেষত মূলাগাভৰুৱে তুৰ্বকৰ হাতত প্ৰাণ দিলে। সাতসৰী অসম বুৰঞ্জীত আছে -"তুৰ্বকৰ যুদ্ধত মুলাগাভৰুৰ মৃত্যু, সেই যুদ্ধত আমাৰ ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি পৰিল। ঘাৰণীয়েক ৰজাৰ জীয়ো পৰিল। গৰ্গয়া ৰজাৰো পিছত এঘা. হাতত এঘা মাৰিলে, মহাৰণ হ'ল‍‌‍ ।"
       মূলাগাভৰুৱে দেশৰ বাবে মৃত্যু বৰণ কৰিলে যদিও তেওঁৰ সাহস আৰু উদ্যমে অসমীয়া সৈন্যক দুগুন উৎসাহ আৰু অনুপ্ৰেৰণা যোগালে। অৱশেষত এই যুদ্ধত আহোম সৈন্যই জয়লাভ কৰিলে।মূলাগাভৰুৰ দেশপ্ৰেম, পতিপ্ৰেম আৰু সাহসে আজিও অসমীয়া ৰমণীৰ সাহস , বীৰত্ব আৰু দেশপ্ৰেমিৰ প্ৰতিক বহন কৰি আছে। যুদ্ধলৈ যাত্ৰা কৰাৰ সময়ত মূলাগাভৰুৱে কৈছিল - "মই সময়মতে কবচ কাপোৰ দিব নোৱাৰাতহে মোৰ বঙহৰদেওৰ এনে দশা হ'‍‌‌ল। যি ৰণত বৰগোহাঞিদেৱ প্ৰাণ ত্যাগ কৰিলে মইও সেই ৰণলৈ গৈ প্ৰাণৰ মায়া এৰি যুদ্ধ কৰিম ।" মূলাগাভৰুৱে দেখুৱাই গ'ল যে স্বভাৱতে কোমলাঙ্গী অৱলা তিৰোতা দুৰ্বলা নহয়। মহিয়সী বীৰাঙ্গনা মূলাগাভৰুৰ বীৰত্ব, দেশপ্ৰেম,ৰাজনৈতিক সচেতনতা আৰু জাতি প্ৰেমৰ কথা ইতিহাস আজিও ৰিঙিয়াই আছে । যথাৰ্থতে মূলাগাভৰু হ'ল অসমৰ অৱ আৰ্ক ।
       ১৬৭১ চনৰ পৰা ১৬৮১ চনলৈকে আহোম ৰাজত্বৰ এক কলা অধ্যায়।শৰাইঘাটৰ বিখ‍্যাত যুদ্ধ খনৰ পিছত মোগলৰ সাম্ভাব্য আক্ৰমনৰ বাবে ৰাজধানী গড়গাঁওৰ প্ৰধান ডাঙৰীয়া সকল গুৱাহাটীত সষ্টম হৈ থাকিব লগা হৈছিল। তেনে সময়ত গড়গাঁওত থকা পালি নেতা সকলে ক্ষমতাৰ ৰোষত পৰি ভালেখিনি অঘটন ঘটাইছিল ।মেটেকাতলীয়া লালুকসোলা বৰফুকনে চামগুৰীয়া ফৈদৰ ১৪ বছৰীয়া চুলিকফাক ৰজা পাতি নিজে সৰ্বেসৰ্বা হ'ল। তেওঁ ৰাজ সিংহাসন নিষ্কণ্টক কৰিবৰ কাৰণে ৰজাৰ অনুমতিৰে ৰাজ্যত ৰজা হব পৰা কোঁৱৰ সকলক অংগখূত কৰি অথবা গুপ্তভাৱে হত্যা কাৰ্য্য কৰিবলৈ ধৰিলে। দেশখন অৰাজকৰ দৰে হ'ল । শেষত লৰা ৰজাৰ চকুত পৰিল তুংখুঙীয়া ৰাজকোঁৱৰ ফৈদৰ গোবৰ ৰজাৰ পুতেক বাহুবলী কোঁৱৰ গদাপাণিৰ ওপৰত। কিন্তু গদাপাণিৰ পত্নী জয়মতী কুঁৱৰীৰ অনুৰোধত লৰা ৰজা চাওদাঙৰ চকুত ধূলি দি গদাপাণি পলাল।
            তেতিয়া ল'ৰা ৰজাই গদাপাণিৰ প্ৰিয়তমা পত্নী জয়মতীক ধৰাই আনি গদাপাণিৰ বাতৰি দিবলৈ কলে । স্বদেশ আৰু স্বজাতিৰ স্বাৰ্থত জয়মতীয়ে গদাপাণিৰ কোনো সম্ভেদ নিদিলে। ফলত গদাপাণিৰ বাতৰি আনি লালুকসোলা বৰফুকনে চাওদাঙৰ হতুৱাই চৈধ্য দিন একেৰাহে অমানুষিক শাস্তি দিয়ালে। লালুকসোলাৰ কাৰ্য্য সিদ্ধি নহ'ল । জয়মতীয়ে গদাপাণিৰ কোনো সম্ভেদ নিদি অকথ্য  শাস্তি ভূগি মৃত্যু বৰণ কৰিলে। জয়মতী কুঁৱৰীয়ে জানিছিল যে অসম দেশৰ ঘোৰ সংকটৰ সময়ত তেওঁৰ স্বামীয়েহে দেশ ৰক্ষ্যা কৰিব পাৰিব। সেয়ে তেওঁ স্বামী যাতে ল'ৰা ৰজা চাওদাঙৰ হাতত মৃত্যু নহয় তাৰ বাবেই চৈধ্য দিন যমৰ যাতনা ভোগ কৰি নশ্বৰ দেহ ত‍্যাগ কৰিলে। ফলশ্ৰুতিত গদাপাণিয়ে ল'ৰা ৰজাক আতৰাই আহোম ৰাজসিংহাসনত আৰোহণ কৰিলে আৰু দেশখনলৈ সুস্থিৰতা ঘূৰাই আনিলে।স্বাভাৱিক ভাৱে জয়মতী কুঁৱৰীৰ এনে আত্মত্যাগ এক বিৰল উদাহৰণ।দেশৰ হকে স্বামীৰ হকে আত্মদান দিয়া জয়মতী হ'ল দেশৰ প্ৰথম গৰাকী স্বহীদ। জয়মতীয়ে এগৰাকী বীৰাঙ্গনাৰূপে চিৰকাললৈ খ‍্যাতি ৰাখি অসমীয়া নাৰীৰ সাহসৰ প্ৰতীক হৈ ৰ'ল।
            স্বদেশ আৰু স্বজাতিৰ স্বাৰ্থত বলিষ্ঠ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰা এগৰাকী মহিয়সী আহোম ৰমণী হ'ল কুৰঙ্গনয়নী। মণিপুৰৰ ৰজা জয় সিংহৰ কন্যা হ'ল কুৰঙ্গনয়নীএবাৰ জয়সিংহৰ ৰাজ্য মানে আক্ৰমণ কৰিছিল। সেইসময়ত আহোম স্বগদেও ৰাজশ্বৰ সিংহই মণিপুৰৰ ৰজাক সৈন্য দি সহায় কৰাৰ সূত্ৰে ৰজা হয়। জয়সিংহই নিজৰ প্ৰতিদান হিচাপে নিজৰ জীয়েক কুৰঙ্গনয়নীক আহোম স্বগদেওলৈ বিয়া দি মিত্ৰতা পাশত আবদ্ধ হয়। ১৭৬৯ চনত ৰাজশ্বৰ সিংহৰ মৃত্যু হোৱাৰ পিছত লক্ষ্মী সিংহ ৰাজপাটত উঠিল। তেতিয়া তেওঁ কুৰঙ্গনয়নীক বিধৱা ৰাণীৰ মৰ্য্যদাৰে ৰাখিলে। পিছে এইজন স্বগদেওৰ ৰাজত্ব কালত মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহে দেশত গা কৰি উঠে। এদিন মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহীয়ে অতৰ্কিতে ৰাজনগৰত সোমাই লক্ষ্মী সিংহ স্বৰ্গদেউক ধৰি নি জয়সাগৰৰ দলত বন্ধী কৰি থলে ।তেতিয়া মোৱামৰীয়াৰ নাহৰ খুৰাৰ পুতেক ৰমাকান্তই নিজে ৰজা বুলি সিংহাসনত বহিল আৰু বাঘমৰাণক বৰবৰুৱা পাতিলে। মোৱামৰীয়া বিদ্ৰোহৰ অন‍্যতম হোতা বাঘমৰাণে কুৰঙ্গনয়নীৰ লগতে অন্য ডাঙৰীয়াৰ জীয়ৰীৰ বোৱাৰীকো বলেৰে নিজৰ ভাৰ্য্য কৰিবলৈ ললে।কিন্তু কুৰঙ্গনয়নীয়ে প্ৰত‍্যুপন্নমতিৰে নিজৰ সতীত্ব বিসৰ্জন নিদিয়াকৈ বাঘমৰাণৰ পত্নীৰূপে থাকিও লক্ষ্মীসিংহক মুক্ত কৰাৰ ষড়যন্ত্ৰ ৰচনা কৰিলে । ইফালে মোৱামৰীয়াৰ অতপালিত ৰাজ্যৰ ডা-ডাঙৰীয়া আৰু প্ৰজা বিবুদ্ধিত পৰিল। তেওঁলোক পৰিত্ৰাণৰ উপায় বিচাৰি তলে তলে প্ৰস্তুতি চলালে। দেশৰ এনে দুৰ্দিনত সংকট মোচনৰ অৰ্থে কুৰঙ্গনয়নীক মূখ্য ভূমিকা পালন কৰিবলৈ অনুৰোধ কৰিলে।
               তেতিয়া ১৭৭০ চনৰ বহাগ মাহ । কুৰঙ্গনয়নীৰ পৰামৰ্শ ক্ৰমেই ব'হাগৰ বিহুৰ দিনা মোৱামৰীয়াৰ সাজ পাৰ পৰিধান কৰি হুঁচৰি গোৱাৰ চলেৰে আহোম সৈন্যই মাজ ৰাতি বাঘমৰাণৰ ঘৰত উপস্থিত হ'ল আৰু জয়ধ্বনি দি হুঁচৰি গাবলৈ আৰম্ভ কৰিলে । ইতিমধ্যে ৰাঘমৰাণক বিহুৰ দিনা বেছিকৈ সাজ পানি খোৱাই কুৰঙ্গনয়নীয়ে তেওঁক নিচাগস্ত কৰি ৰাখিছিল। হুঁচৰি গোৱাৰ লগে লগে কুৰঙ্গনয়নীয়ে ৰাঘমৰাণক শোৱাৰ পৰাই জগাই হুঁচৰি দলৰ সন্মুখলৈ আনে । কুৱঁৰীৰ কথা মতে ৰাঘমৰাণে নিজৰ তৰোৱাল এৰি হুঁচৰি গোৱা ৰাইজৰ সন্মুখত আঠু লওঁতেই কুৰঙ্গনয়নীয়ে নিজৰ তৰোৱাল খনেৰেই ৰাঘমৰাণৰ ডিঙিত ঘাপ দিলে । ৰাঘমৰাণ লগে লগে মাটিত ঢলি পৰিল । তেতিয়া আহোম সৈন্যই তাত থকা মোৱামৰীয়াক কাটি মাৰি শেষ কৰিলে । ৰজা ৰামনন্দকো বন্দী কৰি বধ কৰিলে আৰু জয়দলত বন্দী কৰি থোৱা লক্ষ্মী সিংহক মোকলাই আনি ৰাজ সিংহাসনত বহুৱালে । এইগৰাকী সাহসী, প্ৰত‍্যুৎন্নমতী সম্পন্ন নাৰীৰ উপস্থিত বুদ্ধি আৰু সুদক্ষ ৰণ কৌশলৰ কাৰণেই আহোম ৰাজত্বৰ হেৰুৱা স্থিতি পুনৰ ঘূৰি আহিল। কুৰঙ্গনয়নী মণিপুৰী ৰজাৰ জীয়ৰী হোৱাৰ লগতে আছিল ৰাজেশ্বৰ সিংহ স্বগদেও প্ৰধান মহিষী আহোম ৰাজত্বৰ এক জটিল সন্ধিক্ষণত কুৰঙ্গনয়নীৰ এনে দেশপ্ৰেম এক বিৰল দৃষ্টান্ত। তেওঁৰ ৰাজনৈতিক পৰিপক্কতাৰ কাৰণেই আহোম স্বগদেউ সকলৰ নিৰবিছিন্ন শাসন চলি থকাৰ ইন্ধন যোগালে।
              তীক্ষ্ণ বুদ্ধিৰ এগৰাকী বুৰঞ্জীৰ উপেক্ষিতা নাৰী হ'ল খামপাট গাভৰু। ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু মুলাগাভৰুৰ সন্তান হ'ল খামপাট গাভৰু বা কাঞ্চনমলা ।তেতিয়া হয়তো ১৫২৫ চন বংগ দেশৰ নবাব খতল খাই আহোম ৰাজত্বৰ শৌৰ্য্য-বীৰ্য্য আৰু বুদ্ধিৰ পৰীক্ষা কৰিব বিচাৰিলে । তেওঁ ইয়াৰ বাবে একে গঢ় আৰু একে সাজপাৰ পিন্ধা দুগৰাকী তিৰোতা,একে ধৰণৰ দুজনী ঘোঁৰা, দুটা মাছ আৰু আগ গুৰি চিন নথকা এখন বাহৰ ধনু স্বগদেউলৈ পথালে । খচল খাই কটকীৰ হাতেৰে এই সম্পদ সমূহ দি লগতে জনালে যে তিৰোতা দুগৰাকীৰ বেটী-ঘৈণী,ঘোঁৰা দুজনীৰ মাক জীয়েক, মাছ দুটাৰ কোনটো খাৱৈৰ আৰু কোনটো বিলৰ আৰু ধনুখনৰ আগ গুৰি চিন দিব লাগে। এনে কাম কৰিব নোৱাৰিলে অসম ৰজাই এক নিদ্ধাৰিত হিচাপত কৰ দিব লাগিব। পৰীক্ষাৰ সামগ্ৰীখিনি দেখি স্বগদেউ আৰু ডাঙৰীয়া সকল বিবুদ্ধিত পৰিল। মোগলৰ এনে পৰীক্ষাৰ শুদ্ধ উত্তৰ দিব নোৱাৰিলে হয় কৰ দিব লাগিব নহয় যুদ্ধ দিব লাগিব।
                 ৰজাঘৰীয়া এই সমস্যাৰ কথা কাঞ্চনমলা আইনেউৰ কাণত পৰিল ।তেওঁ ইয়াৰ সিদ্ধান্ত দিব বুলি গাত ললে । যথা সময়ত আইদেৱে উত্তৰ দিবলৈ সাজু হ'ল। প্ৰথমতে আইদেউৱে দুগৰাকী তিৰোতাক বোকাৰ উপৰেদি খোজ কাঢ়িবলৈ দিলে।এগৰাকীয়ে কাপোৰ কোচাই বোকা পাৰ হৈ গ'ল । তেতিয়া কাঞ্চনমালাই কাপোৰ কোচাই যোৱা গৰাকী বেটী আৰু আনগৰাকী ঘৈণী বুলি চিনাক্ত কৰিলে।ঘোঁৰা দুজনীক দুটা চোঁৱৰৰ হতুৱাই বহুদূৰ দৌৰাই আনিবলৈ দিলে ।দেখা গ'ল দৌৰৰ অন্ততঃ জীয়েকয়ে মাকৰ ওহাৰ ফালে মূখ মেলিলে ।দুটা গৰম পাত্ৰত গৰম পাত্ৰ লৈ মাছ দুটা থবলৈ দিলে। কিছু সময়ৰ পাছত দেখা গ'‍ল যে তাৰে এটা পাত্ৰ লেতেৰা হৈছে।এইটো খাৱৈৰ মাছ বুলি চিনাক্ত কৰিলে। শেষত ধনুখনৰ আগগুৰি বাচিব লাগে।ধেনুখন পানীত পেলাই দিবলৈ কোৱা হ'ল। স্বাভাৱিকতে গুৰি অংশটো পানীত বেছিকৈ ডুব গ'ল । এইদৰে চাৰিওটা পৰীক্ষাতে কাঞ্চনমলা আইদেউ সফল হ'ল আৰু স্বৰ্গদেউক নিশ্চিত বিপদৰ পৰা ৰক্ষা কৰিলে।
              নবাবে এনে বুদ্ধিমতিৰ কথা শুনি আচৰিত হ'ল । তেওঁ এতিয়া কাঞ্চনমলাক
লাগে আৰু নবাবলৈ কাঞ্চনমলাক বিয়া দি বন্ধুত্ব কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিলে। কিন্তু কাঞ্চনমলা আইদেউ নাৰাজ তেওঁ নিজৰ মাতৃভূমিক এৰি বিদেশীৰ হাতৰ পুতলা হব নিবিচাৰে। নবাবে ইয়াতে লাজ পায় ১৫২৭ চনত তুৰ্বকক আহোম ৰাজ্য আত্ৰুমণ কৰি কাঞ্চনমলাক ধৰি লৈ যাবলৈ নিৰ্দেশ দিলে। আহোম মোগলৰ যুদ্ধ লাগিল । যুদ্ধত ফ্ৰাচেংমুঙ বৰগোহাঞি আৰু পিছত মুলাগাভৰুৱে মৃত্যু বৰণ কৰিলে। ইয়াৰ পিছত কনচেং বৰপ্ৰাত্ৰগোহাঞিয়ে তুৰ্বকক হত্যা কৰি যুদ্ধ জয় কৰিলেও কোনোপাকত মুছলমান সেনাই কাঞ্চনমলাক আইদেউক বন্দী কৰি নিজ দেশৰ ফালে ভটিয়াই গ'ল । তেতিয়া উপায় নাপাই চতুৰ আৰু বুদ্ধিমতী খামপাট গাভৰুৱে কোনোবা পাকত নাৱৰ পৰা ব্ৰহ্মপুত্ৰত জপিয়াই আত্মহত্যা কৰিলে । খামপাট গাভৰুৱে নিজৰ জীৱন দি দেখুৱাই গ'ল আহোম গাভৰুৰ সাহস , দেশপ্ৰেম আৰু স্বাধীনতাৰ প্ৰতি থকা অদম্য স্পৃহাৰ কথা। বুৰঞ্জীৰ আৰঁত থাকি যোৱা এইগৰাকী বিদূষী নাৰী অসম গৌৰৱ।
দেশখনক নিজৰ প্ৰাণতকৈ অধিক ভালপোৱা এগৰাকী অখ‍্যাত গাভৰু হল ভদৰামৰ জীয়েক সোনামতী। তেতিয়া আহোম ৰাজত্বৰ ৰজা আছিল ছুলিকফা লৰা ৰজা । লালুকসোলা বৰফুকনৰ কুমন্ত্ৰণাত ৰজা হব পৰা ৰাজকোঁৱৰ সকলক অংগক্ষত অথবা মৃত্যু দণ্ডদি ৰাজপাট কণ্টক শূণ্য কৰিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল চৈধ্য বছৰীয়া ল'ৰা ৰজাই । কিন্তু বাহু কোঁৱৰ গদাপাণিয়ে ভাৰ্য্য জয়মতীৰ কাতৰ অনুৰোধত আত্মগোপন কৰিলে । ল'ৰা ৰজাৰ চাওদাঙে গদাপাণিক বিচাৰি দেশ চলাথ কৰিলে।
                     ল'ৰা ৰজাৰ চাওদাঙে এবাৰ গদাপাণিৰ পিছলৈ ঘূৰি ফুৰোঁতে আত্মৰক্ষাৰ্থে গদাপাণিয়ে লাল বকতাৰ ভদৰামৰ ঘৰত সোমাল । সেইদিনা ভদৰামৰ জীয়েক সোনামতী ঘৰত অকলে আছিল । সোনামতীক নিজৰ পৰিচয় দি এবাটি পানী খাই সোনামতীৰ কথা মতে পিছ দুৱাৰেদি হাবিলৈ পলাল । লৰা ৰজাৰ চাওদাংহতে গদাপাণিক অনুসৰণ কৰি আহি গদাপাণিৰ বাতৰি সুধিলে। তেওঁলোকক ঘৰৰ চূক কোণ চলাথ কৰি গদাপাণিক নাপাই গদাপাণি ক'ত আছে ওলিয়াই দিবলৈ সোণামতীক নেৰানপেৰাকৈ টানি ধৰিলে। কিন্তু দেশৰ অৱস্থাৰ কথা দেখি নিৰ্ভয় সোণামতীয়ে গদাপাণি কোঁৱৰৰ কোনো সম্ভেদ নিদিলে। সোণামতী নিৰ্বিকাৰ হৈ থকা দেখি চাওদাঙঁহতে মৃত্যুৰ ভয় দেখুৱালে । তাতো কাৰ্য্য সিদ্ধি নহ'ল । তেতিয়া চাওদাঙহতে সোণামতীক মৰিয়াই মৰিয়াই চোঁচৰাই দিৰৈৰ নৈৰ পাৰলৈ নি মৃত্যু প্ৰায় অৱস্থাত তাতে এৰি থৈ গ'ল।পিছত যন্ত্ৰণাত চটফটাই এইগৰাকী দেশপ্ৰেমিক অখ‍্যাত মহিয়সী নাৰীয়ে মৃত্যুক সাৱটি লয় । সোণামতীৰ গীতত আছে -"দিৰৈৰ কাষতে ,মাটিৰ দেহ এৰিলি ,বঙহে নাপালে শেষ। মাৰে কান্দিলে , বাপেৰে কান্দিলে, কান্দিলে ককাই ভাই । জয়ৰামৰ পুতেকে ভলুকাই কান্দিলে ,দিৰৈৰ কাষতে বিনাই। গদাপাণিক কৰাত বলিষ্ঠ ভূমিকা লোৱা সোনামতী বহু গৰাকী আহোম ৰমণীৰ মাজত অখ‍্যাত হৈ থকা এগৰাকী অন্যান্য মহিয়সী।
           বুৰঞ্জীৰ উপেক্ষিত দুগৰাকী নাৰী হ'ল লাহৰী আৰু মনোমতী । ইংৰাজৰ শাসন ওফৰাবলৈ পিয়লি নুমলী আদি দেশপ্ৰেমিক বিদ্ৰোহীসকলে শত্ৰুৰ মাজত জপিয়াই পৰিছিল । ইয়াৰে নুমলী গোহাঁইৰ একমাত্ৰ কন্যা লাহৰী আৰু চিৰিং ফুকনৰ জীয়েক মনোমতীক ইংৰাজৰ বিৰুদ্ধে কৰা বিদ্ৰোহত নাৰী বাহিনী গঠনৰ দায়িত্ব দিয়া হৈছিল। এওঁলোকে গাঁৱে গাঁৱে নাৰী বাহিনী গঠন কৰি অস্ত্ৰচালন কৰা , ঘোঁৰাত উঠি ৰণ কৰা , ছদ্মবেশ কৰি চোৰাংচোৱা কৰা আদিৰ শিক্ষা দিছিল । নুমলী গোহাঁয়ে দিখৌ মূখত থকা ইংৰাজ শিবিৰত নৌ ঘাটি ধ্বংস কৰাৰ দায়িত্ব লৈছিল । এই কাৰ্য্যত তেওঁ লাহৰীৰ নাৰী বাহিনীকো লগত লৈ গৈছিল। তেওঁলোক দিখৌ মূখৰ ঘাটি ধ্বংস কৰি কলিয়াবৰলৈ ভটিয়াই যাওঁতে ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ মাজত ইংৰাজ বাহিনীয়ে তেওঁলোকক আক্ৰমণ কৰে । উভয় পক্ষৰ মাজত এখন তয়াময়া যুদ্ধ লাগে। লাহৰীয়ে বন্দুকেৰে ভালে সংখ্যক শক্ৰ সৈন্যক নিপাট কৰি নিজেও শক্ৰৰ গুলীত মৃত্যু বৰণ কৰিলে ।
         আকৌ ৰংপুৰত ইংৰাজৰ হাতত আহোমৰ বিপৰ্য্যয় হয়। এই সময়ত মনোমতীৰ নাৰী বাহিনীও সংকটত পৰে। বিপদত ধৈৰ্য্য নেহেৰুৱাই নাৰী বাহিনীয়ে শক্ৰৰ ওপৰত জপিয়াই পৰিছিল । এই যাত্ৰাত মনোমতীৰ কোনো বিপদ নহ'লেও শক্ৰ সৈন্যৰ চোৱাংচোৱা তেওঁৰ পিছত ঘূৰি ফূৰিছিল । এবাৰ ইংৰাজ সেনাই ৰাতি মনোমতীক চাৰিওফালৰ পৰা আগুৱাই ধৰিলে । তেতিয়া পৰিত্ৰাণৰ কোনো উপায় বিচাৰি নাপাই শক্ৰৰ হাতত লাঞ্চিতা হোৱাতকৈ মৃত্যুৱেই শ্ৰেষ্ঠ বুলি দিচাং নৈত জাপ দি মনোমতীয়ে মৃত্যুক সাৱটি ললে । লাহৰী আৰু মনোমতীৰ দেশপ্ৰেম প্ৰতি গৰাকী মহিলাৰ বাবে অনুপ্ৰেৰণা আৰু আদৰ্শৰ প্ৰতীক।
(লেখক : বুৰঞ্জীবিদ প্ৰাক্তন অধ‍্যক্ষ,গড়গাঁও মহাবিদ্যালয়।)
সম্পূৰ্ণকৈ পঢ়ক »