আহোম যুগৰ তামৰ ফলি, পেৰাকাকত আৰু পুথিপাজি বিলাকৰ মূল্যাংকন আৰু সংৰক্ষণ ණ...ড° সুৰেন্দ্ৰ কুমাৰ গোস্বামী


          আহোম ৰজাসকলে দেশৰ সত্ৰ-সভা, মন্দিৰ-মচজিদ আদি সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক অনুস্হান বিলাকৰ নামত বহুতো তামৰ ফলিৰ জড়িয়তে ধৰ্মোত্তৰ,  দেৱোত্তৰ,  ব্ৰক্ষ্মোত্তৰ,  পীৰপাল,  ভোগনদী,  নানাকাৰ মাটিবৃত্তি দান কৰিছিল ৷ অৱশ্যে ইয়াৰ বহু আগেয়ে প্ৰাচীন কামৰূপৰ ভাস্কৰ বৰ্মণ,  ৰত্নপাল আদি ৰজাই ব্ৰক্ষ্মোদেয় মাটি ব্ৰাক্ষ্মণসকলক দান কৰাৰ উল্লেখ আছে ৷ কোঁচ ৰজাসকলেও তেনে মাটি বৃত্তি দান কৰিছিল ৷ আহোম যুগৰ দেৱালয়,  মন্দিৰ,  সিংহদুৱাৰ আদি বহু ঠাইত শিলালিপিও দেখিবলৈ পোৱা গৈছে ৷ এই শিলালিপি আৰু তাম্ৰলিপিবিলাক আমাৰ বুৰঞ্জী অধ্যয়নৰ অতি প্ৰয়োজনীয় উপাদান ৷ সাঁচিপতীয়া বুৰঞ্জীতকৈও ইয়াৰ ঐতিসাহিক গুৰুত্ব অতি বেছি,  কাৰণ ই সমসাময়িক যুগৰ এক সামাজিক,  অাধ্যাত্মিক জীৱনৰ উপৰিও আহোম ৰজাসকলৰ ৰাষ্ট্ৰীয় নীতিৰ এটি আভাস দাঙি ধৰে ৷ এই ৰাষ্ট্ৰীয় ঘোষণাৰ জৰিয়তে ৰজাসকলে দেশৰ জনগণক প্ৰজাৰ মংগলৰ আৰু আধ্যাত্মিক উন্নতিৰ কাৰণে কৰা ৰাষ্টীয় ব্যৱস্থাৰ কথা অৱগত কৰে ৷ ৰাষ্ট্ৰ আৰু ধৰ্ম দুটা সুকীয়া অনুস্হান বুলি গণ্য কৰা হৈছিল অাৰু জনগণৰ মংগল সাধন কৰাই উভয়ৰে যদিও উদ্দেশ্য আছিল , তথাপিও ধৰ্মই ৰাষ্ট্ৰয় গণ্ডীৰ ভিতৰত ৰাখি মানৱ কল্যাণ আৰু ৰাষ্ট্ৰ গঠনত যাতে ই সহায় কৰে তাৰবাবে ৰজাসকলে তেওঁলোকৰ পূৰ্বৰ অনুষ্ঠান দেওশালবিলাকত ৰাষ্ট্ৰৰ ফালৰ পৰা দেওশাল ফুকন আৰু দেওশাল বৰুৱাৰ নিযুক্তি দিছিল আৰু পৰৱৰ্তী সময়ত বিশেষকৈ যেতিয়া অসমত সত্ৰ-সভা,  মন্দিৰ দেৱালয়ৰ সংখ্যা বৃদ্ধি পাইছিল,  মহাৰাজ ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনৰে পৰা দেৱালয় বিলাক ৰাষ্ট্ৰৰ ফালৰ পৰা নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ উদ্দেশে দেৱালয়া ফুকন আৰু দেৱালয়া বৰুৱা আৰু সত্ৰ সমূহত সত্ৰীয় বৰুৱা নিয়োগ কৰা হৈছিল ৷ ইয়াৰ ওপৰিও প্ৰতেকখন ফলিত আহোম যুগৰ ৰাজহ ব্যৱস্থা আৰু যাবতীয় কৰ-কাতল,  মাৰেসা, ধূমেসা,  বেঠ বেগাৰ,  চোৰ চিনলা হাট,  বাট ফাট আদি কৰবিলাকৰ নাম উল্লেখ আছে আৰু উক্ত কৰবিলাক তোলাৰ দ্বায়িত্ব দিয়া বিষ়য়া সকলক তেওঁলোকৰ কৰ্তব্যৰ প্ৰতি সোঁৱৰাই দিয়া ৰাষ্টীয় ঘোষণা সমূহৰ জড়িয়তে আহোম যুগৰ ৰাজহ বিভাগৰ এটি ছবি আমাৰ আগত দাঙি ধৰে ৷ ফলিবিলাকত দান দিয়া মাটিৰ সীমা,  পৰিমাণ,  মাটিৰ বিভাগ আৰু জৰীপ প্ৰথাৰো উল্লেখ আছে ৷ হাজোৰ হয়গ্ৰীৱ মাধৱ মন্দিৰলৈ দিয়া এখন তামৰ ফলিৰ পৰা ৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ এটা দিশ দেখিবলৈ পাওঁ ৷ এই ফলিত মন্দিৰৰ আয়-ব্যয়ৰ এটি হিচাপ ফলিৰ ভিতৰত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছে আৰু ৰজাৰ নিৰ্দেশত উক্ত আয় ব্যয়ৰ হিচাপমতে মন্দিৰত পূজা-অৰ্চনা কৰাৰ ব্যৱস্থা হৈছিল ৷ এনে ধৰণৰ ৰাষ্ট্ৰৰ জৰিয়তে দিয়া নিৰ্দেশ আৰু আয় ব্যয়ৰ নমুনা দিয়া আন কেইবাখনো তামৰ ফলি আৰু শিলালিপিয়ে পৰৱৰ্তী সময়ত দ'ল দেৱালয় বিলাকত ৰাষ্ট্ৰৰ কটকটীয়া নিয়ন্ত্ৰৰ ইংগিত দিয়ে ৷ বিশেষকৈ কামৰূপৰ হাজো কামাখ্যা দ'ল দেৱালয়ত বৰফুকনে আৰু কোনো ক্ষেত্ৰত ৰজাই 'সেৱা চলাওঁতা' নিয়োগ কৰাৰ ব্যৱস্থা দেখিবলৈ পোৱা গৈছে ৷ ইয়াৰ প্ৰধান কাৰণ হয়তো উক্ত দ'ল-দেৱালয়বিলাকৰ সেৱা চলাওঁতা আৰু দলৈ সকলৰ উত্তৰাধিকৰী বিলাকৰ মাজত ক্ষমতা লৈ যাতে প্ৰতিদন্বন্দিতা নহয় আৰু ধৰ্মৰ কাৰ্য যাতে সুচাৰুভাৱে সম্পাদন হয়,  তাৰ কাৰণে ৰাষ্ট্ৰৰ ফালৰ  সেৱা চলাওঁতা নিয়োগ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে ৷ মহাৰাজ ৰুদ্ৰসিংহৰ দিনত সত্ৰবিলাকৰ গোসাঁই মহন্তসকলক ৰাষ্ট্ৰীয়পঞ্জীত নামভূক্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল , যাতে সত্ৰ সভাবিলাকত ৰাষ্ট্ৰৰ স্বীকৃতি অবিহনে,  নিজৰ ববীয়কৈ কোনো গোসাঁই মহন্তই নিজৰ গাদীত থাকি ৰাজ্যৰ ভিতৰতে আন এখন ৰাজ্য তৈয়াৰ কৰাৰ পৰা বিৰত থাকে তাৰ কাৰণে ৰাষ্ট্ৰীয় নিয়ন্ত্ৰণৰ  ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল ৷

তামৰ ফলিবিলাকৰ বিষয়বস্তু অধ্যয়ন কৰিলেহে আমি তাৰ ঐতিসাহিক গুৰুত্ব উপলব্ধি কৰিব পাৰো ৷ এইখিনিতে উপলব্ধি কৰিব পাৰি যে বেছিভাগ তামৰ ফলি আৰু শিলালিপিৰ পাঠ সম্পূর্ণ উদ্ধাৰ হোৱা নাই ৷ তথাপিও কেইগৰাকীমান আগশাৰী পণ্ডিতে ইয়াৰ কিছু তামৰ ফলিৰ পাঠ উদ্ধাৰ কৰি তাৰ ঐতিসাহিক গুৰুত্ব আমাক দাঙি ধৰিছে ৷ প্ৰথমবিধ তামৰ ফলিৰ জৰিয়তে দেশৰ সত্ৰ, সভা,  মন্দিৰ,  দৰগাহ, দেৱালয় আদি ধৰ্ম আৰু সাংস্কৃতিক অনুস্হান বিলাকক মাটি বৃত্তি দান কৰিছিল ৷ এইবিধ তামৰ ফলিৰ ভিতৰত প্ৰতাপ সিংহৰ দিনৰ দুখন গুৰুত্বপূৰ্ণ চামধৰা গড়ৰ ফলিৰ পাঠ পণ্ডিত হেমচন্দ্ৰ গোস্বামীদেৱে উদ্ধাৰ কৰি আমাক প্ৰতাপ সিংহৰ দিনৰ আহোম মুগল যুদ্ধৰ এটি আভাস দাঙি ধৰিছে ৷ উক্ত তামৰ ফলিত উল্লেখ কৰা যদু আৰু কলিতা ফুকনে মোগলৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰি কৃতিত্ব অৰ্জন কৰাৰ উল্লেখ আছে ৷ ৰাষ্টীয় প্ৰশাসনত সকলো শ্ৰেণীৰ মানুহৰ নিয়োগ ব্যৱস্থাই ৰজাসকলৰ দূৰদৃষ্টি আৰু উচ্চমনোভাৱৰ পৰিচয় দিয়ে ৷ ইয়াতকৈও প্ৰাচীন আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ ফলিৰ পাঠ উদ্ধাৰ কৰিছে বুৰঞ্জীবিদ ড° প্ৰতাপ চন্দ্ৰ চৌধুৰীদেৱে ৷ এই ফলিখনৰ জৰিয়তে চুহুংমুক দিহিঙীয়া ৰজাৰ (১৪৯৭-১৬৩৯খ্ৰীষ্টাব্দ) শাসনৰ ৪২ বছৰত কামৰূপৰ পিঙ্গলেশ্বৰ দেৱালয়ত মাটিবৃত্তি দান কৰিছিল ৷ প্ৰতাপ সিংহৰ বহুত আগয়েই আহোম যুগৰ আগছোৱা সময়তেই অসমীয়া ভাষাই ৰাজদৰবাৰৰ ৰাষ্টীয় ভাষা হিচাপে স্বীকৃতি পাইছিল ৷ অৱশ্যে গছতল , আমবাৰী আদিত পোৱা শিলালিপিৰ ওপৰত ভিক্তি কৰি ক'ব পাৰি যে ইয়াৰ বহু আগেয়েই ১৩ শতিকাৰ আৰম্ভণিতে এই শিলালিপিৰ ভিতৰত চক্ৰধ্বজ সিংহ (১৬৬৩-১৬৬৯ খ্ৰীঃ) আৰু উদয়্যদিত্যৰ (১৬৬৯-১৬৭৩ খ্ৰীঃ) দিনত হোৱা শৰাইঘাট যুদ্ধৰ বিজয় যাত্ৰাৰ চিন স্বৰুপে নামজানী বৰফুকন আৰু বাঁহগড়ীয়া বুঢ়াগোহাঁইৰ জড়িয়তে দুখন ফলি দিয়া হৈছিল ৷ তৃতীয় বিধ তামৰ ফলি কোনো ব্যক্তি বিশেষক চমুৱা বা অধিকাৰ পাতি তেওঁৰ তলত থকা মাটি আৰু পাইকৰপৰা খাজানা তুলি বৰফুকন আৰু বৰবৰুৱাক দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল ৷ চতুৰ্থ বিধ ফলি ৰাজহ আৰু মাটিৰ বিবাদ নিষ্পত্তি কৰি পুনৰ তামৰ ফলিৰ জড়িয়তে বিবাদীয় পক্ষক ফয়চলা দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল ৷ কমলেশ্বৰ সিংহৰ দিনত বৰদোৱা আৰু আউনীআটী সত্ৰৰ মাটি বিবাদ নিষ্পত্তি কৰি পুনৰ মোহৰ পত্ৰ দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল ৷ ইয়াৰ বাহিৰেও গদাধৰ সিংহৰ উমানন্দ আৰু অশ্বক্ৰান্ত দেৱালয়ত দিয়া মাটিৰ দানৰ,  ৰুদ্ৰ সিংহৰ জয়সাগৰ দৌল-দেৱালয়লৈ দিয়া ফলি আৰু শিৱসিংহ , প্ৰমত্ত সিংহ,  কমলেশ্বৰ সিংহৰ দিনত কামৰূপ,  দৰং আৰু শিৱসাগৰত থকা দ'ল দেৱালয় বিলাকৰ কাৰণে দিয়া তামৰ ফলি উল্লেখযোগ্য ৷ কামৰূপৰ প্ৰত্যেকখন দেৱালয় আৰু মন্দিৰত শিলালিপি দেখিবলৈ পোৱা গৈছে ৷ কিন্তু ফলিবিলাকৰ 'ফটোষিটট' নকল কৰাৰ ব্যৱস্থা হোৱা নাই ৷ পুৰাতত্ব বিভাগৰ নিচিনা কোনো চৰকাৰী অনুষ্ঠানে এই মন্দিৰ দেৱালয়বিলাকত থকা শিলালিপিবিলাকৰ 'ফটোষ্টেট (নকল) ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা নাই যেন লাগে ৷ অৱশ্যে পুৰাতত্ব বিভাগ, যাদুঘৰ,  অসম ৰেকৰ্ড কাৰ্যালয় আদিত কিছু সংখ্যক তামৰ ফলি আছে ৷ পুৰাতত্ব বিভাগত কেইবাখনো পেৰা কাকত আছে ৷ পুৰাতত্ব বিভাগে অৱশ্যে গুৱাহাটী জিলা ৰেকৰ্ড কাৰ্যালয় আদিৰ পৰা নকল কৰি ভালেখিনি তামৰ ফলিৰ নকল সংৰক্ষণ কৰিছে ৷ অসম ৰেকৰ্ড কাৰ্যালয়তো 'অাসাম কমিচনচ্ ফাইল' নামেৰে দেশৰ গোসাঁই মহন্তসকলে তেওঁলোকৰ ধৰ্মোত্তৰ দেৱোত্তৰ মাটিৰ ওপৰত স্বৰ্ত্ত সাব্যস্ত কৰি জেনকিনচ্ চাহাবৰ ওচৰত দিয়া আবেদনৰ লগত বহুতো পুৰণা নথি-পত্ৰ আৰু পেৰাকাকত অতি জৰাজীৰ্ণ অৱস্থাত আছে ৷ এই নথি পত্ৰ বিলাকৰ বিশেষ সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা হোৱা নাই যেন লাগে ৷ আনহাতে উজনি অসমৰ দ'ল দেৱালয়ত থকা তামৰ ফলিবিলাক পূজাৰী আৰু ব্যক্তিগত লোকৰ ঘৰত লুপ্ত হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে ৷ ড° মহেশ্বৰ নেওগ দেৱে তেখেতৰ 'প্ৰাচ্য শাসনাৱলী'ত আৰু প্ৰয়াত পদ্মনাথ বিদ্যাবিনোদদেৱে 'কামৰূপ শাসনাৱলী'ত আহোম যুগৰ ভালেখিনি তামৰ ফলি আৰু প্ৰাক আহোম যুগৰ তামৰ ফলিৰ পাঠ উদ্ধাৰ কৰি গৱেষণা আৰু বুৰঞ্জী অধ্যয়নত অটা ডাঙৰ অভাৱ পূৰণ কৰিছে ৷ ইয়াৰ বাহিৰেও সৰ্বেশ্বৰ কটকী,  সৰ্বেশ্বৰ বৰুৱা,  শৰৎচন্দ্র গোস্বামী দেৱে বহু সংখ্যক তামৰ ফলিৰ পাঠ উদ্ধাৰ কৰিছে  ৷ কিন্তু বৰ্তমান দল দেৱালয়ত থকা শিলালিপি বিলাকৰ নকল সংৰক্ষণ কৰাৰ ব্যৱস্থা উচিত হব , কাৰণ উক্ত দ'ল দেৱালয় বিলাক ভাগি যোৱাৰ লগে লগে তাত থকা শিলালিপি বিলাকো লুপ্ত হ'ব ৷ অতি সন্তোষৰ কথা এই যে চৰকাৰে অসমৰ পুৰণি ৰাজধানী বুৰঞ্জী প্ৰসিদ্ধ শিৱসাগৰ নগৰত এটি সংগ্ৰাহলায় আৰু যাদুঘৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ ব্যৱস্থা হাতত লৈছে ৷ সংগ্ৰাহালয়ৰ লগতে পুৰাতত্ব বিভাগৰ এটি শাখাও প্ৰতিষ্ঠা কৰাটো প্ৰয়োজন হব,  কাৰণ তেতিয়াহ'লে শিৱসাগৰ,  নিতাইপুখুৰী, শিমলুগুৰি অঞ্চলত সিচঁৰিত হৈ থকা পুৰণি সাঁচিপতীয়া বুৰঞ্জীবিলাকৰ উদ্ধাৰ কাৰ্য আৰম্ভ কৰিব পৰা হ'ব ৷ উক্ত সংগ্ৰাহলয় আৰু যাদুঘৰ প্ৰতিষ্ঠা হ'লে শিৱসাগৰ,  ডিব্ৰুগড জিলা আৰু সমগ্ৰ উজনি অসমৰ যিবিলাক থাইত প্ৰাচীন মূৰ্তি,  শিলালিপি,  তামৰ ফলি,  সিংহদুৱাৰৰ ভগ্নাৱশেষ সংৰক্ষণৰ অভাৱত কোনো কাৰ্যালয়,  মানুহৰ ঘৰৰ পদূলিত,  কেচাঘৰৰ সন্মুখত অৱহেলিত অনস্থাত পৰি আছে সেইবিলাক সংৰক্ষণৰ অন্তত: এটি কেন্দ্ৰীয় কাৰ্যালয় প্ৰতিষ্ঠা হব ৷ অৱশ্যে সংগ্ৰহ কৰাটোৱেই শেষ কাম নহয় ৷ এই তামৰ ফলি,  শিলালিপি,  পুথি-পাজি  , সাঁচিপতীয়া বুৰঞ্জী বিলাকৰ ওপৰত অধ্যয়ন আৰু গৱেষণা কৰা উচিত হ'ব আৰু তাৰ কাৰণে পুৰাতত্ব বিভাগৰ এটি শাখা অসমৰ পুৰণি ৰাজধানী শিৱসাগৰত প্ৰতিষ্ঠা হোৱাটো বাঞ্ছনীয় ৷ তেতিয়াহ'লে এই অঞ্চলত পোৱা সাঁচিপতীয়া বুৰঞ্জী,  শিলালিপি,  তাম্ৰলিপি বিলাকৰ অধ্যয়ন আৰু ঐতিহাসিক গুৰুত্ব বাহিৰ কৰাত সুবিধা হ'ব ৷ অৱশ্যে প্ৰকাশন পৰিষদে যোৰহাটৰ কেটেকী পুখুৰীপাৰৰ হিতেশ্বৰ বৰবৰুৱাৰ 'আহোম দিন'ৰ এছোৱা প্ৰকাশ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিছে ৷ তেনে ধৰণৰ আন দুখন আৱশ্যকীয় বুৰঞ্জী ক্ৰমে পদ্মসিং নাওবৈচা ফুকনৰ 'অসম বুৰঞ্জী' আমোলাপট্টীৰ চন্দ্ৰেশ্বৰ ফুকনৰ ঘৰত আৰু গমধৰ কোঁৱৰৰ পুথি লাকুৱাত প্ৰকাশৰ অভাৱতে পৰি আছে ৷ এই সাঁচিপতীয়া পুৰণি বুৰঞ্জীবিলাকৰ প্ৰকাশ আৰু শিলালিপি,  তাম্ৰলিপিবিলাকৰ পাঠ উদ্ধাৰে ঐতিসাহিক গুৰুত্ব উদঘাটন কৰাত সহায় কৰিব আৰু অসম বুৰঞ্জীৰ বহুতো নতুন তথ্য ৰাইজৰ দৃষ্টিগোচৰ হ'ব ৷